U Petnjici red vožnje ne kasni – on ne postoji. Do ove opštine ne saobraća nijedna redovna autobuska linija, nema organizovanog prevoza prema Beranama, niti lokalnih polazaka prema udaljenim selima. Građani bez sopstvenog automobila zavise od taksija, rođaka, komšija i dobre volje drugih. Istovremeno, ispred zgrade Opštine parkirana su tri autobusa dobijena kao donacija, ali nijedan nije uključen u javni prevoz.

Za građanina Petnjice koji nema automobil, odlazak kod ljekara, u školu, na posao, u banku ili neku od institucija u Beranama nije samo pitanje vremena. To je svakodnevni logistički i finansijski problem.

Za učenike i njihove roditelje to znači svakodnevno traženje prevoza i dodatne troškove. Za starije ljude iz udaljenih sela često znači odlaganje pregleda ili obaveze. Za nezaposlene i porodice sa nižim primanjima znači da i najobičniji odlazak do susjednog grada postaje izdatak koji moraju posebno planirati.

Radio Petnjica je o ovoj temi tokom jula sproveo onlajn anketu. Uzorak od 16 odgovora nije dovoljan za reprezentativno istraživanje, ali odgovori vrlo jasno pokazuju kako život bez javnog prevoza izgleda u praksi.

Nijedan učesnik ankete nije naveo da koristi javni prevoz, jer ga nema. Po šestoro ispitanika koristi sopstveni automobil ili taksi, troje zavisi od porodice i prijatelja, dok se jedan ispitanik snalazi kroz privatni dogovor.

Jedanaest od 16 ispitanika iz Petnjice putuje svakodnevno ili više puta sedmično, dok desetoro navodi da za prevoz mjesečno izdvaja najmanje 50 eura, od čega šestoro više od 100 eura. Petnaest ispitanika smatra da su Opština ili država dužne da obezbijede javni prevoz, a isto toliko njih kaže da bi autobus koristili svakodnevno, više puta sedmično ili makar povremeno.

„Nisam stigla na snimanje kod doktora“

Brojevi, međutim, ne pokazuju sve. Jedna od učesnica ankete navela je da zbog nedostatka prevoza nije stigla na zakazano snimanje kod ljekara.

„Taksisti su bili zauzeti. Da dođe taksista iz Berana bilo bi kasno, a i skupo“, napisala je.

Drugi odgovor problem opisuje u samo nekoliko riječi: „Osjećaj napuštenosti od države.“

Jedan od učesnika upozorava da se organizovanje javnog prevoza ne može posmatrati isključivo kroz zaradu prevoznika.

„Ne treba gledati samo profit. Mora se gledati i potreba za ugodnim životom“, naveo je.

Građani su predlagali najmanje dva polaska dnevno između Petnjice i Berana, kao i manje autobuse ili kombije prema Kalici, Savinom Boru, Azanama i drugim udaljenim mjesnim centrima. Dio ispitanika smatra da bi Opština trebalo da subvencioniše prevoznika, upravo zato što linije na području sa malim brojem stanovnika vjerovatno nijesu komercijalno isplative.

To je, zapravo, suština problema. Nerentabilnost može biti objašnjenje zbog čega privatni prevoznik ne želi da vozi, ali ne može biti odgovor na pitanje zbog čega institucije godinama nijesu pronašle model da se prevoz ipak organizuje.

Problem traje najmanje deset godina

Arhiva Radio Petnjice pokazuje da se o istom problemu govori najmanje jednu deceniju. Još u julu 2016. godine iz petnjičkog SDP-a upozoravali su da nema linije Petnjica–Berane, kao ni lokalnih polazaka prema Savinom Boru, Vrševu, Vrbici, Johovoj Vodi i Poroču. Tada su javno pitali postoji li još neka opština u 21. vijeku bez elementarnog javnog prevoza.

Godinu kasnije objavljeno je da se na konkurs za prevoz učenika niko nije prijavljivao, između ostalog i zbog loših puteva i nezainteresovanosti većih prevoznika. U to vrijeme mjesečna đačka karta koštala je 35 eura, a postojala je mogućnost da se postojeći polasci prilagode školskim potrebama.

Predsjednik Opštine Samir Agović je u intervjuu za Radio Petnjicu 2018. godine javni prevoz do Berana nazvao „gorućim problemom“. Objašnjavao je da Opština nije nadležna za međugradske linije, već resorno ministarstvo, te da je iz Petnjice traženo uvođenje makar još jednog polaska, ali da sve zavisi od interesovanja prevoznika.

Dvije godine kasnije Agović je ponovio da je prevoz putnika veliki problem i da lokalna uprava nije u mogućnosti da adekvatno odgovori na sve zahtjeve građana. Tada je postojala samo privatno organizovana linija za učenike, sa polaskom ujutro i povratkom poslije nastave. Zaim Ličina je upozoravao da stari i bolesni za odlazak do Berana plaćaju višestruko više nego što bi koštala autobuska karta i predlagao subvencionisani minibus za udaljena područja.

Opštinski sekretarijat je 2020. godine raspisao konkurs za lokalne gradske i prigradske linije, uz mogućnost korišćenja manjih autobusa u skladu sa stanjem puteva i brojem putnika. Konkurs, kao ni raniji pokušaji, nije doveo do uspostavljanja trajnog prevoza.

U avgustu 2021. Radio Petnjica je ponovo konstatovao da ne postoji nijedna linija između Petnjice i Berana, niti organizovan prevoz prema petnjičkim selima. Iz lokalne uprave tada su saopštili da su više puta raspisivali konkurse, ali da se prevoznici ne prijavljuju jer linije nijesu profitabilne, zaključujući da su u tom trenutku „nemoćni“ da riješe problem.

Iste godine 12 učenika koji su srednju školu pohađali u Beranama putovalo je taksijem. Mjesečni trošak po učeniku iznosio je 85 eura, dok na konkurs za organizovani prevoz ponovo nije bilo zainteresovanih. Roditelji su tada tvrdili da im je predsjednik Opštine obećao da će se tražiti model za finansiranje prevoza.

Pred izbore autobus kreće – u obećanjima

Tema javnog prevoza redovno se vraća u političke govore i predizborne programe. Demokrate su tokom kampanje za lokalne izbore 2021. godine obećale da će „vratiti javni prevoz u Petnjicu“, tvrdeći da se osam godina slušaju ista obećanja i da je prevoz bio bolje organizovan prije pola vijeka nego u tom trenutku.

Aldin Muratović je iste godine pozivao Opštinu da hitno subvencioniše prevoz učenika do Berana, predlažući da se za tu namjenu preusmjeri 21.000 eura planiranih za nabavku građevinskog materijala.

Zaim Ličina je još 2019. godine, povodom jedne od donacija za prevoz učenika, pitao do kada će Petnjica živjeti od donacija i podsjetio da je javni prevoz postojao prije 40 godina. „Idemo silaznom putanjom“, ocijenio je tada.

Problem je ponovo bio jedna od tema i u razgovorima sa lokalnim političkim predstavnicima tokom 2026. godine. Poslanik Albin Ćeman ocijenio je da je međugradski prevoz bio bolje organizovan prije nego što je Petnjici vraćen status opštine, dok je Aldin Muratović kazao da javni prevoz praktično ne postoji i da posljedice posebno trpe najmlađi i najstariji stanovnici.

Autobus, tako, pred izbore dobije motor u političkim govorima. Poslije izbora ponovo ostane bz leinije, vozača i reda vožnje.

Tri vozila, nijedan polazak

Na parkingu ispred zgrade Opštine danas stoje dva manja i jedan veći autobus, dobijeni kao donacije dijaspore.

Dva minibusa uručena su Opštini u martu 2025. godine. Halil Agović, jedan od donatora, tada je izrazio nadu da će vozila riješiti pitanje prevoza učenika. Podsjetio je da autobusa ema, da ljudi bez sopstvenog vozila čekaju da ih neko poveze, dok učenici koji putuju u Berane plaćaju taksi.

Treći, veći autobus, Opština je dobila u martu 2026. godine od Udruženja Luksemburg–Crna Gora. Predsjednik Opštine Samir Agović zahvalio je donatorima, navodeći da će autobus pomoći u prevozu putnika, sportista, folklornih društava, penzionera i socijalno ugroženih kategorija.

Više od četiri mjeseca nakon te donacije, vozilo nije dio organizovanog javnog prevoza. Nema objavljenog reda vožnje, linije, cijene karte niti informacije ko bi trebalo da upravlja tim vozilima.

Ne zna se ni da li su sva tri autobusa registrovana, osigurana i tehnički spremna, da li su obezbijeđeni vozači, kome su vozila formalno povjerena i postoji li odluka kojom je definisana njihova namjena.

Donacija jeste vrijedna pomoć, ali donacija nije sistem. Autobus na parkingu nije javni prevoz. Javni prevoz podrazumijeva registrovano i osigurano vozilo, vozača, precizan red vožnje, poznatu cijenu, održavanje i instituciju koja odgovara za njegov rad.

Dodatnu nedoumicu otvorio je rebalans opštinskog budžeta krajem 2025. godine, u kojem je bilo predviđeno 30.000 eura za „službeni kombi–minibus za prevoz“, bez jasnog objašnjenja kome bi to vozilo služilo i ko bi njime upravljao.

Radio Petnjica je predsjedniku Opštine Samiru Agoviću uputio pitanja o planu za uspostavljanje javnog prevoza, statusu doniranih autobusa, njihovoj registraciji, namjeni i mogućem angažovanju vozača. Do zaključenja ovog teksta odgovor nije stigao.

Između dvije nadležnosti ostali su građani

Objašnjenje da je međugradski prevoz u nadležnosti države ne rješava pitanje lokalnog prevoza. Objašnjenje da se privatnicima ne isplati da voze ne rješava pitanje učenika, starijih i bolesnih. Konkurs na koji se niko ne javi nije rješenje, već potvrda da ponuđeni model ne funkcioniše.

U martu ove godine objavljeno je da je nekada između Berana i Petnjice bilo i do pet polazaka dnevno u oba pravca, kao i linija prema pojedinim mjesnim centrima. Danas se taksi od Berana do Petnjice u jednom smjeru plaća oko 15 eura, što za svakodnevna ili česta putovanja predstavlja trošak koji veliki broj građana teško može da podnese.

Nadležnost može biti podijeljena između lokalne uprave, države i prevoznika, ali odgovornost ne može godinama nestajati negdje između Petnjice i Podgorice.

Pitanje javnog prevoza nije pitanje komfora. To je pitanje dostupnosti obrazovanja, zdravstvene zaštite, rada i osnovnih institucija. To je i razvojno i demografsko pitanje, posebno za opštinu koja se godinama suočava sa odlaskom stanovništva.

Teško je govoriti o ravnomjernom razvoju, ostanku mladih i dostojanstvenom životu starijih dok građanin bez automobila ne može da stigne ni do prvog susjednog grada.

Petnjici zato nije potreban još jedan predizborni polazak koji će trajati do zatvaranja biračkih mjesta. Potreban joj je stvarni autobus – sa vozačem, redom vožnje i datumom kada konačno kreće.

SAMIR RASTODER