U luksemburškom gradu Petangu sinoć je održan Gala koncert o kojem će se još dugo govoriti – veče muzike, emocije i novog početka za Harmonie Municipale de Pétange, gradski orkestar sa bogatom tradicijom. Pod dirigentskom palicom mladog dirigenta Dina Ajdarpašića, porijeklom iz Crne Gore i člana Kulturno-informativnog centra Crne Gore u Luksemburgu, orkestar je doživio umjetnički procvat koji je publiku ostavio bez daha.
Ovo je bio njegov prvi veliki nastup na čelu orkestra, ali energija, sigurnost i muzička zrelost koje je pokazao odavno prevazilaze njegove godine. Njegov temperament, harizma i način na koji komunicira s muzičarima već su mu donijeli nadimak „Gustavo Dudamel Luksemburga“, poredeći ga sa jednim od najpoznatijih dirigenata današnjice.
Koncert je održan u novom kulturnom centru KORUS, a program je bio spektakularan i zahtjevan. Izvedene su neke od najpoznatijih filmskih i simfonijskih kompozicija, među kojima su:
• Simfonijska suita iz Star Wars: The Force Awakens – muzika Johna Williamsa, jednog od najnagrađivanijih filmskih kompozitora na svijetu
• Casino Royale
• Robin Hood – Soundtrack Highlights
• kao i snažna i ritmički eksplozivna završnica večeri — Balkan Dance
Upravo je „Balkan Dance“ podigao salu na noge. Publika je ujedinjeno aplaudirala, vraćala orkestar na bis i dugotrajnim ovacijama ispratila muzičare i mladog dirigenta sa scene.
Koncertu je prisustvovala i direktorica Kulturno-informativnog centra Crne Gore u Luksemburgu, Fetija Kalač, koja je mladom dirigentu pružila snažnu podršku, ističući da je ponosna na njegov uspjeh i put koji gradi, ne samo kao umjetnik, već i kao dostojan predstavnik crnogorske kulture u dijaspori. U publici je bila i njegova najbliža rodbina, čije mu je prisustvo posebno značilo i predstavljalo snažnu ličnu podršku u ovom važnom trenutku njegove karijere.
Ovaj koncert nije bio samo muzički događaj, već i simbol nove ere za orkestar. Nakon odlaska dugogodišnjeg dirigenta, mnogi su se pitali kakva budućnost čeka ansambl. Odgovor je stigao večeras — u liku mladog umjetnika iz Crne Gore, koji je već na prvom nastupu pokazao izuzetan talenat, znanje i sposobnost da inspiriše cijeli orkestar.
Petange je dobio novu muzičku snagu, a Crna Gora još jednog umjetnika na kojeg može biti ponosna.
Predstave o ratnim traumama, nažalost, razotkrivaju da mi na ovim prostorima često živimo nekakvu multi – kulti šarenu lažu, konstatuje u razgovoru za “Vijesti” mlada crnogorska rediteljka Hana Rastoder.
Ona je upravo prva koja je kroz umjetnički, pozorišni postupak otvorila temu zločina u Štrpcima, predstavom “671-LOV” koja je premijerno izvedena u Crnogorskom narodnom pozorištu krajem 2023. godine, a koja se i dalje igra i ima uspješan i izuzetno značajan život.
Govoreći o teatru koji se bavi ratnim traumama, odgovornošću društva, ali i obrazovanjem, Rastoder navodi da reakcija na predstavu umnogome zavisi od odnosa društva prema temi o kojoj se govori, odnosno, od stepena tabuiziranosti teme.
“Moj utisak je da crnogorsko društvo nije u fazi negacije zločina, već u ozbiljnom neznanju, dakle, u mraku”, ističe ona i dodaje da je “prihvatanje mračne prošlosti i njeno inkorporiranje u vlastiti identitet jedan od ključnih koraka sazrijevanja društva”.
“Crna Gora je, na primjer, u velikoj mjeri opterećena mitomanijom, zato što nam je identitet često građen na slici svijetle, ‘junačke’ prošlosti. Takva situacija otežava pamćenje mračnih tačaka istorije, a njihovim pamćenjem i inkorporiranjem u vlastiti identitet omogućavamo budućnost u kojoj su šanse da se zločini ponove, mnogo manje. Pozorište u tom smislu ima zadatak da demitologizuje događaje, grupacije, ličnosti”, priča mlada rediteljka.
Da je moć pozorišta velika, pokazuje upravo njena predstava koja je tako pokrenula i druge projekte koji se bave sličnom tematikom. Ipak, reakcija onih koji su nadležni da se bave ovim problemima na višem nivou i konkretni potezi, i dalje izostaju, ali ono što ohrabruje jeste interesovanje mladih i svijest o važnosti da se na ovu i druge (bolne) teme – govori.
“Posebno me raduje što su za neka od prethodnih igranja pojedine podgoričke srednje škole otkupile karte. To je dobar znak i dokaz da pozorište može imati edukativnu ulogu, onda kada zakaže obrazovni sistem”, poručuje Rastoder.
“Predstava je inspirisana zločinom u Štrpcima počinjenim 27. februara 1993. godine, odnosno otmicom 20 putnika civila iz voza 671, poznatijeg pod imenom ‘Lovćen’. Pratimo dramu porodice traumatizovane gubitkom člana porodice, tj. reperkusije društvene krize na jednu od njegovih tvorbenih jedinica – porodicu. Porodica se preko noći našla bez društvenog oslonca, u mraku bez odgovora na pitanja o sudbini njihovih otetih, usred cijepanja njihove domovine, Jugoslavije”, navodi se u opisu predstave za koju tekst i režiju potpisuje Rastoder, a u kojoj igraju: Dejan Ivanić, Tihana Ćulafić, Milica Šćepanović, Jovana Brnović, Ognjen Sekulić, Kristijan Blečić.
Rastoder u intervjuu za “Vijesti” govori o pozorištu ratne traume, mraku neznanja u kojem društvo opstaje, mitomaniji kao prepreki pamćenju, ali i o moći umjetnosti da obrazuje, demitologizuje i postavlja pitanja koja politika uporno prećutkuje…
Crna Gora gotovo da nema institucionalnu politiku suočavanja sa događajima iz devedesetih, ali pozorišne predstave kao što je Vaša “671-LOV”, ali i “Smrt u Dubrovniku”, “M kao Morinj”, na neki način i preuzimaju taj zadatak. Predstava “671-LOV” bavi se zločinom u Štrpcima koji je dugo bio potisnut iz javnog diskursa u Crnoj Gori. Šta je za Vas bio ključni motiv da se tim materijalom bavite u okviru nacionalnog teatra i kroz pozorišni izraz?
“671 – LOV” je moja master predstava. Imali smo zadatak da pronađemo dramski tekst koji bismo režirali na kraju studija. Predložila sam da radim svoj tekst, jer mi je bilo važno da se bavim temom koja me se lično tiče, da osjećam snažnu potrebu da govorim o tome. Te godine se navršavalo 30 godina od zločina u Štrpicma, a ova tema do tada nije obrađena u crnogorskom pozorištu, što mi je bila dodatna motivacija. Ako pogledate istoriju drame i pozorišta ratne traume u Crnoj Gori, najčešće je obrađivana tema crnogorske odgovornosti u napadu na Dubrovnik, zločinima u logoru u Morinju, zločinima “vikend ratnika”. Izuzetak je komad Željka Vušurovića koji se bavi deportacijom izbjeglica iz Herceg Novog. Pretpostavljam da je takvoj situaciji doprinijela činjenica da se o drugim zločinima koji su počinjeni u ime crnogorskog naroda, od strane državljana Crne Gore, nedovoljno zna.
Kako ste, i kao rediteljka i autorka dramskog teksta, pristupili činjenici da institucije nikada nisu do kraja otvorile ovo pitanje? Uz to, da li je predstava zamišljena kao korektiv, opomena ili pokušaj da se stvori prostor za dijalog koji izostaje, a ni u pozorištu ga nije bilo, kao što ste i sami rekli?
Moj utisak je bio da posebno ljudi koji su rođeni nakon ratnih dešavanja ne znaju mnogo o zločinu u Štrpcima. Zato sam sam se prvenstveno bavila ratnom traumom i njenim posljedicama, ali mislim da ključno pitanje ove predstave dolazi kroz lik sestre jednog od stradalih koji tumači glumica Tihana Ćulafić. Ona nakon više od trideset godina od zločina, postavlja pitanje: “Opraštam li, jeste me to pitali?”… Istina je da niko nikada nije zatražio oprost za zločin u Štrpcima, vjerovatno jer niko od crnogorskih političara ne želi da prihvati sopstvenu odgovornost niti da se pozabavi utvrđivanjem iste. Zločin nikada nije prestao, jer još uvijek nisu pronađeni nalogodavci, jer ostaci žrtava u najvećem broju nisu pronađeni, jer pravda nikada nije do kraja zadovoljena, pa je nastavila uništavati živote onih koji su preživjeli. Crnogorski političari koji su kada se ovaj zločin dogodio bili na vlasti morali bi svjedočiti i reći sve što znaju o ovom, ali i drugim zločinima devedesetih. Takođe, današnje vlasti ne bi smjele prebacivati odgovornost istrage na prethodne vlasti, kad već imaju priliku da obavljaju svoj posao. Predstava je između ostalog podsjetnik i njima, da zločin u Štrpcima nije zaboravljen, te da se još uvijek očekuje da urade svoj dio posla.
Otkrili ste ranije i da Vas se ova tematika i lično tiče. Koliko je to uticalo na Vaš rad i izraz, ali i na odgovornost koju osjećate?
Kada se dogodi takav zločin, to duboko i dugo traumatizuje članove porodice, ali i njihove potomke. Obilježeni su životi nekoliko generacija, pogotovo u ovakvim slučajevima kada prođe nekoliko decenija dok se zločin ne procesuira. Zato, ne bih rekla da sam osjećala odgovornost da se bavim ovom temom. Više je to bila duboka potreba da saniram sopstvenu traumu u onoj mjeri u kojoj je to moguće. Trauma se ne zaboravlja tako lako, a zaborav je nešto na šta političari često računaju kada su ovakve stvari u pitanju. Ipak, jedan od ključnih koraka ka prevazilaženju traume, jeste priznavanje i utvrđivanje odgovornosti. Do tada će uvijek biti predstava, priča, filmova koji se traumom bave, čak i ako se političari snažno potrude da unište kulturu ili stave maske dobronamjernosti i multikulturalnosti. Predstave o ratnim traumama nažalost razotkrivaju da mi na ovim prostorima često živimo nekakvu multi – kulti šarenu lažu.
Koliko je pozorište danas, bilo u Crnoj Gori ili regionu, mjesto gdje se ovakve teme mogu otvoriti, a koliko je platforma za razgovor?
To puno zavisi od zemlje o kojoj govorimo. Pozorište ratne traume zastupljeno je manje ili više u svim zemljama regiona, ali ono često izaziva burne reakcije. Recimo predstava “Aleksandra Zec” Olivera Frljića, dočekana je protestima hrvatskih veterana koji su se pobunili, jer se reditelj nije bavio “njihovom djecom”. Dakle preobrojavanje “naših” i “njihovih” žrtava ne prestaje ni kada se radi o djeci žrtvama rata. Zatim predstavu “Srebrenica. Kad mi ubijeni ustanemo”, Zlatka Pakovića ni jedno institucionalno pozorište u Srbiji nije htjelo prihvatiti kao sopstveni projekat. Premijera je na kraju izvedena u Centru za kulturnu dekontaminaciju. Sa druge strane, u Bosni i Herecegovini postoje pozorišta i festivali koji se bave ratnom traumom. Uopšte, reakcija na predstavu zavisi od odnosa društva prema temi o kojoj se govori, od stepena tabuiziranosti teme. Moj utisak je da crnogorsko društvo nije u fazi negacije zločina, već u ozbiljnom neznanju, dakle, u mraku.
Umjetničke kreacije koje se bave ratovima devedesetih često otvaraju rane, odgovornost i krivice, koje društvo, a prvenstveno politika/vlast, pokušava da drži zatvorenim. Kako procjenjujete reakcije javnosti – institucija, funkcionera, nevladinih organizacija, ali i publike? Jeste li osjetili da se budi potreba za ovakvim sadržajem, ili još uvijek postoji otpor i nelagoda?
Ne mogu da kažem da sam osjetila bilo kakav otpor zato što je meni ovaj projekat prvo bio odobren od strane profesora na Fakultetu dramskih umjetnosti na Cetinju, zatim prihvaćen od strane Crnogorskog narodnog pozorišta. Predstavu je gledala komesarka Savjeta Evrope za ljudska prava Dunja Mijatović sa svojom delegacijom, zatim predsjednik Jakov Milatović sa suprugom Milenom. Predstava je bila uvrštena na revijalni program MESS festivala u Sarajavu, Modul memorije, gostovala je u Bijelom Polju na poziv tadašnjeg direktora Centra ta kulturu, ali i u Kraljevskom pozorištu Zetski dom na Cetinju. Sada se postavlja pitanje, šta dalje? U javnosti nisu poznate nikakve informacije o daljoj istrazi ovoj zločina, nema javnih dokaza o nalogodavcima, a nedavno su i umanjene kazne počiniocima. Ono što sam sigurna da jesmo postigli, jeste da veći broj ljudi sazna za zločin u Štrpcima. Prihvatanje mračne prošlosti i njeno inkorporiranje u vlastiti identitet jedan je od ključnih koraka sazrijevanja društva. Posebno me raduje što su za neka od prethodnih igranja pojedine pogoričke srednje škole otkupile karte. To je dobar znak i dokaz da pozorište može imati edukativnu ulogu, onda kada zakaže obrazovni sistem.
Prema Vašem mišljenju, u kojoj mjeri umjetničko pozorišno izražavanje može nadomjestiti ono što institucije izbjegavaju da urade, da otvoreno imenuju odgovornost, priznaju greške i započnu dijalog o prošlosti?
Čini mi se da mi jedino možemo doprinijeti promjeni kolektivne svijesti u odnosu prema žrtvama i počiniocima i navesti društvo na određena preispitivanja po pitanju političkih stavova i ideologija. Ne možemo ispraviti političku grešku, kad se politička odgovornost ne preispituje i ne istražuje. Teško da jedan umjetnik može doći do svih dokaza o nečijoj političkoj odgovornosti, jer su konkretni dokazi uglavnom uništeni. Doduše, mnogi crnogorski političari su otvoreno iskazivali svoje stavove i ratnohuškačke ideje, što nije “mali” dokaz odgovornosti. Pozorište može podsjetiti na to. Ipak djeluje mi kao da oni mudro ćute na bilo kakve “pozorišne optužbe”, sa stavom da se sve dešavalo mimo njih, da ništa nisu znali. Ako je tako, onda ne bi trebali imati problem sa tim da se pokrenu istrage, ali nisam sigurna da se možemo nadati tome u nekom skorijem vremenu. Tu pozorište može da pomogne, jer ono sve preispituje, pa tako direktno ili indirektno ukazuje na stepene individualne i kolektivne odogovornosti. Ako širi kolektiv počne da preispituje krivicu političara, to je nekakav korak ka političkoj pismenosti.
Da li vjerujete da pozorišne predstave mogu proizvesti konkretan pritisak na institucije, pravosuđe, arhive, ministarstva kulture ili obrazovanja da sistematski ugrade ove teme u svoj rad?
Pozorište je moćno političko sredstvo, pogotovo ako je dobro. Ne ostaje u domenu simboličkog, jer uvijek u nekoj mjeri mijenja svijest kolektiva van pomenutih institucija. Ono može da funkcioniše uprkos njima i vrši određeni uticaj, ali ne može obavljati njihov posao. Za to je potrebna politička volja. Tek kada se odgovornost i krivica prestanu pripisivati narodu, znaćemo da odgovorni za zločine više nisu na vlasti. Do tada ćemo direktno ili indirektno, bez prestanka biti zatrpavani različitim nacionalističkim narativima, jer su oni jedno od najboljih političkih sredstava manipulacije. Pozorište može biti na prvoj liniji odbrane od takvih manipulacija, jer budi kritičku misao, edukuje, postavlja pitanja, budi empatiju. U svakom slučaju, mnogo je moćnije nego što se može pretpostaviti, jer stepen razvijenosti kulture direktno utiče na rasuđivanje kolektiva.
Kako pozorište može pomoći da se oblikuje drugačiji narativ kada je u pitanju kolektivna memorija i odgovornost, onaj koji nije selektivan ili zasnovan na zaboravu, nego na odgovornosti?
Pozorište ratne traume je jedan od načina na koji se njeguje kultura sjećanja, a kultura sjećanja nas uči načinima na koje se sjećamo mračnih tačaka istorije. Crna Gora je na primjer, u velikoj mjeri opterećena mitomanijom, zato što nam je identitet često građen na slici svijetle, “junačke” prošlosti. Takva situacija otežava pamćenje mračnih tačaka istorije, a njihovim pamćenjem i inkorporiranjem u vlastiti identitet omogućavamo budućnost u kojoj su šanse da se zločini ponove, mnogo manje. Pozorište u tom smislu ima zadatak da demitologizuje događaje, grupacije, ličnosti. Važno je izbjeći patetizaciju žrtava, jer ne smiju samo žrtve imati “monopol” na patnju. Zločinci se ne smiju demonizovati, jer to vodi banalizaciji zločina. Kada je riječ o odgovornosti, većina predstava koja se bave ratnom traumom, bavi se individualnom krivicom, insistirajući na tome da ona ne pripada kolektivu. To je tako zato što mnogi političari, izbjegavajući sopstvenu odgovornost, u potpunosti prebacuju krivicu narodu što je pogrešno i opasno. Ni jedan narod nije genocidan, čak i ako se se u njegovo ime vršio genocid. Ako krenemo od takvog stava, lakše će nam biti da se suočimo sa individualnom i kolektivnom odgovornošću. Kao što možete pretpostaviti, ove ideje su utemeljene u sociologiji. Pozorište može biti sociološkinja društva. Ona ne oblikuje narative, već nas uči kako da se sjećamo.
Koliko je važno da se tema ratnih zločina i odgovornosti Crne Gore postavi na scenu domaćih institucija i ustanova kulture i obrazovanja, ali i da iz njih izađu i budu bliži građanima?
Ako je predstava dobra, onda stvarno nije važno da li je nastala u produkciji nekog institucionalnog ili nezavisnog pozorišta. Međutim, kada predstavu producira državna institucija, to možda može odavati utisak nekog ozbiljnijeg državnog plana po pitanju rada na kulturi sjećanja. Pozorišne i kulturne institucije bi po opisu svoje funkcije trebalo da imaju za cilj doprinos kulturi sjećanja, ali one su nerijetko uslovljene političkom voljom, zato što se finansiraju iz državnog budžeta. Moj utisak je da tu nema pravila i da odluka uglavnom leži na umjetničkom direktoru, za kog se uvijek postavlja pitanje da li je i koliko je njegova/njena volja uslovljena voljom vladajućih političara.
Da li mislite da se kroz ovakve predstave otvara prostor za dijalog među generacijama, između onih koji pamte i onih kojima se danas isporučuje tišina?
Samim nastankom predstava na temu ratne traume, nekakav prostor za dijalog je otvoren, ali u kojoj mjeri se on dogodio, ne mogu tvrditi. To bi mogao biti zadatak za medije, istražiti šta znaju i kako razmišljaju srednjoškolci koji su na primjer pogledali predstave “671-LOV”, “Smrt u Dubrovniku” ili “M kao Morinj”.
I sami ste u jednom od odgovora naveli da je pitanje “Šta dalje”… Prije toga, gdje smo trenutno?
Kako pozorište ratne traume nije dovoljno razvijano u Crnoj Gori, mi i dalje imamo još puno učenja i rada na tom polju. Mnogo je zločina kojima bi se crnogorski autori mogli baviti, a mnogo je i načina na koji se ratna trauma može obraditi. Crnogorske institucije kulture morale bi više ohrabrivati takve projekte, zato što se danas posebno pokazuje da nismo prevazišli iracionalizaciju ratnih dešavanja, da je jedan dio društva natopljen iracionalnim bijesom i mržnjom. Na primjer, da su momci koji su ljetos u mom naselju, na Zabjelu uspjeli da prekinu projekciju filma “Roda” reditelja Ise Ćosje, ikada saznali išta o zločinu u Kaluđerskom lazu, možda do takvog postupka sa njihove strane, ne bi došlo. Zar nije odgovornost crnogorskih autora i crnogorskih pozorišta, to što ovaj i mnogi drugi zločini nikada nisu tematizovani? Zar nije upravo i naša odgovornost što su u ovom vijeku, u našem gradu, naši ljudi “napali” film našeg reditelja? Bilo bi korisno i oporavljajuće kada bismo to prihvatili. Žao mi je i ne dopada mi se što je tako, ali izgleda da još uvijek nije dovoljno priče o ratu na ovim prostorima. Možda su se samo iscrpila neka kreativna sredstva ili sposobnosti, a možda samo živimo u velikom neznanju, dakle, u mraku.
Prije nešto više od dvanaest godina Petnjica je ponovo dobila status opštine i započela jedan od najzahtjevnijih institucionalnih i razvojnih procesa u savremenoj istoriji Bihora. Od improvizovanih kancelarija i gotovo prazne kase do velikih infrastrukturnih projekata i vidljivih promjena na terenu – put je bio dug i složen. U razgovoru za Reviju Bihor, predsjednik Opštine Samir Agović govori o ključnim postignućima, propuštenim šansama, ali i planovima koji bi Petnjicu iz nekadašnje saobraćajne i razvojne periferije trebalo da pretvore u otvoreno i perspektivno područje.
Faiz Softić
Razgovor vodio: Faiz Softić, urednik revije Bihor
— Gospodine predsjedniče,Revija Bihor Vas je u jednom od ranijih brojeva predstavila naslovom „Čovjek koji je preporodio Bihor“.
Smatrate li da je taj naslov opravdan i šta biste Vi, iz današnje perspektive, izdvojili kao najvažnije rezultate i projekte u periodu od ponovnog dobijanja statusa opštine do danas
– Najprije, hvala na prilici da govorim za Reviju, list koji je poseban i koji ima visoko vrijednu ulogu: oslikava život i rad ljudi i otvara razne teme, kako u dijaspori, tako i u zavičaju.
Samir Agović
Što se tiče Vašeg konkretnog pitanja o realnosti poruke „Čovjek koji je preporodio Bihor“, trebalo bi mnogo prostora za širu elaboraciju. Međutim, budući da se to tiče mene lično i mog rada, ostavićemo da vrijeme to potvrdi ili demantuje. Ono što jeste činjenica jeste da sam, obavljajući ovu funkciju svih ovih godina, ulagao sve svoje lične potencijale kako bismo ostvarili ukupni napredak i razvoj ove sredine.
Moje svjesno, savjesno i iskreno opredjeljenje bilo je da služim svojim građanima sa najodgovornije pozicije u opštini. Ta odluka datira još prije prvih lokalnih izbora, kada sam, u tom vremenu, podnio ostavku na izuzetno reprezentativnu funkciju predsjednika Skupštine opštine Berane. To je bila najveća pozicija u istoriji Berana koju je obavljao neko ko je autentični Bihorac. Po ocjeni javnosti i relevantnih ljudi, opšte je mišljenje da sam tu poziciju obavljao na vrlo uspješan način. Drago mi je, ne zato što sam bio prvi na takvoj funkciji, već zato što građane koje sam predstavljao nijesam iznevjerio niti razočarao. O tom periodu mogao bih govoriti mnogo šire nekom drugom prilikom, jer je bio pun burnih i izazovnih momenata.
Ovom prilikom samo podsjećam: podnio sam ostavku i odlučio da u kampanji pred prve lokalne izbore ponudim viziju razvoja sredine – uz ličnu odgovornost, političko opredjeljenje i tadašnju partijsku podršku. Svi razumiju da je to bio lični izazov, jer su u svakom izbornom procesu mogući različiti ishodi, često i izborna iznenađenja. Dakle, niko tada nije mogao predvidjeti konačni rezultat, iako smo mi bili uvjereni da nudimo najbolji program.
Izbornom voljom građana i podrškom koju smo dobili, sjeo sam u „najtežu stolicu“ u Crnoj Gori, a vjerujem i šire. Teret i izazovi koji su se odjednom spustili na politička pleća jednog čovjeka zahtijevali su snagu, istrajnost, mudrost i posvećenost. Taj kontekst je još jasniji kada se zna da u tom trenutku gotovo niko nije imao iskustvo ni ekspertsko znanje za rad u lokalnoj upravi.
Nadam se da ćete mi vjerovati i Vi i Vaši čitaoci kada kažem da je proteklih desetak godina bilo vrijeme napornog i odgovornog rada nas u lokalnoj administraciji. Rezultati su mjerljivi: poboljšani su uslovi za život građana, unaprijeđena je infrastruktura – saobraćajna, komunalna i društvena.
Posebno smo ostvarili zapažene rezultate u kulturi. Afirmisali smo naše nasljeđe koje je bogato, ali je, nažalost, u ranijem periodu bilo gotovo nepoznato široj javnosti. Brojni književni, likovni, naučni i zabavni programi okupljali su publiku u sali Centra za kulturu i odgovorno tvrdim – a to nije samo moj utisak, već i mišljenje ljudi prepoznatih u ovim oblastima – da je Petnjica nadmašila samu sebe i postala prepoznatljiva na kulturnoj mapi Crne Gore.
Za uspjeh u bilo kojoj oblasti morate odgovorno raditi i biti predani poslu. Sjećam se samog početka rada u samostalnoj opštini, dobijenoj kroz višedecenijsku proceduru. Nikada neću zaboraviti trenutak kada smo, praktično preko noći, od mjesne zajednice postali opština, a nijesmo imali ni elementarne uslove za rad.
Gotovo pola godine nijesmo imali početna finansijska sredstva. Taj period je bio izuzetno težak i stekli smo utisak da su određeni politički krugovi i neformalni centri moći priželjkivali da, zbog takve situacije, kažemo: „Ne, nama ne treba opština, vratite nas u pređašnje stanje.“
Ovo navodim kao upečatljiv detalj iz tog perioda, uz naglasak da nijesmo imali ni adekvatan administrativni prostor ni tehničku opremu. Ipak, na improvizovan način, uz elan i odlučnost, radili smo i u takvim uslovima.
Danas, kada to sagledamo iz ove perspektive, ostvaren je nevjerovatan uspjeh. To najbolje razumiju oni koji su stvarali institucije u uslovima koji nijesu adekvatni. Zato moramo više poštovati i cijeniti rezultate koji su mjerljivi i lako prepoznatljivi: kako je bilo prije desetak godina, a kako je sada.
Zaključujem: vrijeme je „majstorsko rešeto“, kaže narodna mudrost. Uvjeren sam da će se i ovo vrijeme pokazati kao vrijeme uspjeha i progresa, bez obzira na to što znam kakva su bila očekivanja i kakva je realnost po brojnim pitanjima.
Za ovu priliku posebno ističem tadašnje opredjeljenje koje je bilo ključno za dalji put. Odredili smo hitne prioritete: brzo formiranje organizacionih jedinica u lokalnoj samoupravi, istovremeno iniciranje otvaranja državnih institucija, planiranje i ulaganje u nedostajuću infrastrukturu (saobraćajnu, komunalnu i društvenu), kadrovsko jačanje, borbu za finansijska sredstva i materijalno-tehničke uslove, uspostavljanje saradnje sa državnim i međunarodnim institucijama i organizacijama, te usvajanje odluka i akata neophodnih da se stvore pretpostavke za rad opštine. Na tim temeljnim opredjeljenjima krenuli smo korak po korak. Uvjeravam Vas – nije bilo nimalo lako. Išli smo naprijed, nekad brže, nekad sporije, ali korake unazad nijesmo pravili. Teško je bilo nositi se s laičkim shvatanjima, neutemeljenim kritikama i često bez šire podrške, ali svjesni odgovornosti, jačali smo karakter i nepokolebljivo težili zacrtanim ciljevima.
— Gdje, po Vašem mišljenju, leže najveći promašaji lokalne uprave u proteklom periodu i ko za njih snosi odgovornost?
– Dozvolite da kažem da u radu lokalne uprave ne bi smjelo da bude „promašaja“ u smislu neodgovornosti, ali bih to kvalifikovao ovako: bilo je uspjeha i mnoge aktivnosti su se pozitivno odvijale, međutim, kao objektivan čovjek, znam da smo u pojedinim segmentima ostvarili manji učinak u odnosu na zacrtane ciljeve ili realna očekivanja.
Svjestan sam da nema idealne vlasti i da svaka vlast ima propuste i manjkavosti. Rad lokalne uprave je veoma kompleksan: široka je lepeza obaveza i nadležnosti. Da biste postigli maksimalan uspjeh, morate imati jasnu viziju, strategiju i raspoložive potencijale – ljudske, tehničke, prirodne i druge. Pravo pitanje je koliko Petnjica tih potencijala ima, odnosno koliko ih je imala u početnom periodu.
Kada objektivno sagledamo naš rad u tom kontekstu, ocjena je da smo, uprkos ograničenjima, pozitivno djelovali. Ipak, potpuno iskreno – a to sam više puta javno saopštio – najmanje uspjeha ostvareno je u segmentu komunalnih djelatnosti, odnosno u rješavanju problema deponovanja komunalnog otpada.
I pored činjenice da smo kroz rad tri komisije u prethodnom periodu pokušali da, od jedanaest markiranih lokacija, izaberemo najbolju za privremenu deponiju, nijesmo uspjeli. Glavni razlog bio je otpor lokalnog stanovništva na svaku od kandidovanih lokacija.
Moram da naglasim i da nijesmo imali gotovo nikakvu podršku centralne vlasti, iako smo uporno tražili pomoć i podnosili brojne zahtjeve i inicijative. Iskreno mi je žao što je izostala reakcija nadležnih.
Ovo pitanje se ne može u nedogled tretirati kao neriješeno. Jedan od prioriteta u ovoj godini biće rješavanje ovog problema. S druge strane, nažalost, imamo i veliki broj sugrađana koji nesavjesno odlažu otpad, zagađujući životnu sredinu. Kada bi svako od nas bio odgovoran makar toliko da otpad iz sopstvenog domaćinstva odloži na mjesta gdje postoje uslovi – odnosno gdje je Komunalno preduzeće postavilo kontejnere – naša sredina bi bila mnogo čistija. Te loše navike moramo mijenjati.
Naš akcenat ove godine biće maksimalan, a očekujem da će i država konačno biti spremna da nam pomogne, posebno kada je riječ o lokaciji za deponiju.
Zahvalan sam eko-aktivistima i Komunalnom preduzeću koji stalno uklanjaju otpad, ali se, nažalost, poslije njihovih aktivnosti nesavjesnim ponašanjem brzo stvara isti problem, često na istim lokacijama. Zato apelujem da to prestane i da nam odgovoran odnos prema prirodi postane životna navika.
— Najavljivali ste reformske iskorake u oblastima poljoprivrede, turizma, drvoprerade, korišćenja hidropotencijala i unapređenja ekologije. Šta je konkretno urađeno, a šta je ostalo nerealizovano i zbog čega?
– Vaše pitanje je široko postavljeno, ali pokušaću da odgovorim jasno.
Kada je u pitanju poljoprivreda, odnosno uloga opštine u ovoj grani, smatram da smo ostvarili zapažen uspjeh. Bavili smo se ruralnom infrastrukturom – putnom i vodovodnom. Rješavali smo brojne pojedinačne zahtjeve domaćinstava kroz subvencije za nabavku sitne mehanizacije i druge potrebe na gazdinstvima: obezbjeđivanje vode, pojilišta i osvjetljenja na katunima. Sama činjenica da se danas do gotovo svakog mjesta gdje domaćini izdižu stoku može stići vozilom govori više od riječi. Do pojedinih katuna dolazi se i asfaltom, što je do nedavno bila „misaona imenica“.
Turizam je značajan potencijal i uvjeren sam da postoji još prostora da se resursi bolje iskoriste. Međutim, za razliku od poljoprivrede, ovdje nema mnogo zainteresovanih subjekata. Ipak, sada postoji oko deset novih turističkih privrednika, što pokazuje blagi rast. Postoji jedno etno-selo, dva su u izgradnji, a najavljeni su i novi projekti. Urađeno je dosta na promociji potencijala preko TO Petnjica, a manifestacije u prirodi bile su odlična prilika da se prepozna ljepota našeg krajolika.
Kada je riječ o drvopreradi, ocijenili smo da se sektor ne koristi onoliko koliko bi mogao. Postoji nekoliko malih porodičnih firmi koje se bave obradom drveta i više njih koje se bave rezanjem građe. Šumski potencijal je nesporan, ali se nedovoljno koristi za finalne proizvode zbog manjka kvalitetnih privatnih inicijativa. Opština kroz koncesione naknade ostvaruje određene prihode, ali smatram da bi oni trebalo da budu veći, jer je riječ o prirodnom bogatstvu naše opštine koje je u državnom vlasništvu.
Što se tiče hidropotencijala, sjećate se da sam često razgovarao sa ljudima iz dijaspore i pokušavao da ih ohrabrim da investiraju u male hidroelektrane, dok je to zakonski bilo moguće. Postojala je mogućnost da opštine daju saglasnosti za postrojenja do jednog megavata. Nažalost, nije bilo interesovanja – osim jedne kompanije iz Češke, koja je kasnije odustala iz nama nepoznatih razloga.
Uvjeren sam da bi oni koji su tada investirali danas već imali povraćaj uloženog, jer se takve investicije, prema ocjeni stručnjaka, vraćaju za oko pet godina. Čista energija nam je potrebna. Ostaje da se vidi da li će u budućnosti biti nove šanse da se energija naših pet rijeka iskoristi za održivi razvoj. To bi značilo i nova radna mjesta i dodatne prihode opštini.
Dozvolite mi i jednu digresiju: pozivam zainteresovane pojedince ili kompanije da investiraju u solarnu energiju. To je trenutno veliki trend u Crnoj Gori, a na području naše opštine postoji izuzetan potencijal.
— Jedan od najuočljivijih problema u Petnjici i cijelom Bihoru jeste pitanje otpada. Potoci i prirodni ambijent sve češće liče na divlje deponije. Kako ocjenjujete rad komunalnih službi i šta lokalna vlast konkretno preduzima da se ovo stanje promijeni?
– Na dio pitanja već sam djelimično odgovorio. Što se tiče Komunalnog preduzeća i komunalne policije, mogu reći sljedeće: veoma brzo smo formirali Komunalno preduzeće, koje je, kao i sama opština, počelo rad gotovo bez uslova. Vremenom smo ga kadrovski i materijalno-tehnički osnažili, tako da sada ima realne mogućnosti za kvalitetniji rad, uz veću posvećenost zaposlenih. Ipak, rezultati moraju biti još bolji.
Najveći problem ostaje nedostatak deponije, a to je obaveza opštine: da obezbijedi optimalne uslove za prikupljanje i skladištenje otpada. Budžetom za 2026. godinu predvidjeli smo značajna sredstva za unapređenje rada Komunalnog preduzeća.
Kada riješimo pitanja o kojima govorim, Komunalno preduzeće će proširiti aktivnosti i na ruralna područja, a ne samo na zonu užeg jezgra Petnjice. Uočili smo da komunalna policija djeluje preventivno, ali mora pokazati veću spremnost da primjenjuje zakonom dozvoljene mjere. Postoji prostor za unapređenje, i kroz jačanje kadrova i kroz bolje materijalno-tehničke uslove, kako za preduzeće, tako i za komunalnu policiju.
Kada je riječ o održavanju puteva u ljetnjim i zimskim uslovima, smatram da smo odgovorniji od mnogih opština u okruženju. Evo, u trenutku dok odgovaram na pitanja, pao je snijeg na čitavom prostoru, a za 7–8 sati gotovo svi putevi bili su prohodni. U tom segmentu možemo biti ponosni.
— S obzirom na količinu plastičnog otpada, zašto do sada nije pronađeno sistemsko rješenje, poput nabavke prese za plastiku, pogotovo imajući u vidu da u Podgorici postoje centri za otkup, a da je dijaspora spremna pomoći?
– Žao mi je što nijeste upoznati sa činjenicom da smo, u saradnji sa Opštinom Đakovica i nevladinim organizacijama iz Peći i Rožaja, prije nekoliko godina izgradili transfer stanicu pored regionalnog puta Stjenice–Podvade.
Međutim, ono još nije stavljeno u funkciju zbog neriješenog pitanja napajanja električnom energijom. Napominjem da opština nije vodila projekat, iako je finansiran sredstvima EU. Projektom nije precizirano na koji način i ko treba da obezbijedi struju.
Kada smo uočili problem, obraćali smo se na više adresa, ali pitanje još nije riješeno. Opština je spremna da finansira izgradnju stubne trafostanice, ali komunikacija sa nadležnima iz elektroprivrede ide veoma sporo. Iako smo problem predstavili njihovom rukovodstvu, još nijesmo dobili saglasnost. Bićemo istrajni da se ovo pitanje konačno riješi.
— Na području Opštine Petnjica realizovani su značajni infrastrukturni projekti – neki su završeni, neki su u toku. Iako su finansirani iz državnih i egalizacionih fondova, Vi ste bili ključni u njihovom usmjeravanju. Koje infrastrukturne projekte smatrate najvažnijim za dugoročni razvoj Bihora?
– Hvala na pitanju i datoj konstataciji. Svi realizovani projekti, kao i oni koji su u toku ili tek treba da počnu, rezultat su inicijativa lokalne uprave: mi smo ih pokretali, pripremali tehničku dokumentaciju i kandidovali prema kapitalnom budžetu Vlade Crne Gore.
Za ovu priliku izdvajam: put Berane–Podvade–Petnjica, čija vrijednost prelazi 12 miliona eura; izgradnju administrativne zgrade za lokalnu upravu i zgrade za državne organe, ukupne vrijednosti blizu 2 miliona eura. Inicirali smo i rekonstrukciju zgrade MUP-a; nažalost, nije prihvaćena ideja nadogradnje, već samo rekonstrukcija postojećeg objekta. Završena je i zgrada socijalnog stanovanja, vrijedna oko 400.000 eura.
U modernizaciji lokalnih puteva napravili smo ogroman iskorak: asfaltirano je oko 120 kilometara lokalnih puteva, vrijednosti preko milion eura. Posebno ističem doprinos dijaspore, koja je finansijski pomagala izgradnju puteva u svojim selima i zaseocima – to je veliki zajednički uspjeh.
Koristili smo i sredstva IFAD programa i bili jedina opština na sjeveroistoku Crne Gore koja je iskoristila taj fond za izgradnju više putnih pravaca. Zahvaljujući tome, asfalt je stigao do Kruščice, Miraj-brda, Kaličkog brda, Trpeškog brda, najudaljenijih zaseoka u Gornjoj Vrbici, do Orahova i drugih mjesta.
Riješili smo vodosnabdijevanje u Savinom Boru, a privodimo kraju projekat Murovsko vrelo za oko 650 domaćinstava. Voda je stigla do Bara, Tucanja, Godočelja, Johovice, Jasikovice, Pecka, a ostalo je još nekoliko zaseoka u Radmancima. Iako se dugo gradi, to će biti jedan od najvećih projekata vodosnabdijevanja, ne samo za korisnike već i za opštinu i državu, jer obuhvata široko ruralno područje.
Posebno značajan projekat je rekonstrukcija puta Bioča–Petnjica, vrijedna oko 11,7 miliona eura, koja se realizuje u saradnji sa Upravom za saobraćaj. Očekujemo i povećanje vrijednosti zbog izmjena tehničke dokumentacije i imovinsko-pravnih pitanja. Opština je ovaj projekat inicirala još 2017. godine i obezbijedila izradu projektne dokumentacije.
Snažno insistiramo da se nastavi rekonstrukcija regionalnog puta Trpezi–Kalače.
Sa ponosom najavljujem novi projekat: put Petnjica–Savin Bor–granica sa Srbijom. Opština je izdvojila 100.000 eura za projektovanje dionice duge 28 kilometara, a dokumentacija je u završnoj fazi. Realizacijom tih projekata Petnjica će od „slijepog crijeva“ postati tranzitno područje, čime se prevazilazi saobraćajna izolovanost i ostvaruju ciljevi planirani još 2014. godine.
Takođe, u fazi smo zaključivanja ugovora za izradu projektne dokumentacije za lokalne putne pravce Petnjica–Tucanje, u Vrbici put Kraka–Agovića rijeka i u Trpezima put Kutnje brdo–ambulanta.
Smatram da je naš veliki uspjeh i naše opredjeljenje to što baštinimo antifašizam, multietičnost, kao i sve što smo činili na emancipaciji naše sredine.
Petnjica je mnogo inkluzivnija, s visokim stepenom društveno – političke kohezije; to je svojevrstan uspjeh naše zajednice.
— Iseljavanje stanovništva ostaje jedan od najvećih problema. Ipak, bilježe se i povratci. Kako gledate na te procese i šta lokalna uprava može realno učiniti?
– Saglasan sam da je iseljavanje, posebno mladih, nenadoknadiv gubitak. Nema napretka ni razvoja bez mladih, radno sposobnih ljudi. To pritiska čitavu zemlju i region, ali se čini da je nama posebno teško, jer se to dešava više od jednog vijeka.
Siguran sam da, da nijesmo izgubili status opštine 1957. godine, danas bi nas bilo više u Petnjici. Zato je objedinjena ideja vraćanja statusa opštine bila ispravna, nužna i životno važna. Vrijeme je pokazalo da to nije bio etnoromantičarski projekat, kako su neki pokušavali da ga prikažu, već projekat suštinske važnosti za opstanak.
Iseljavanje nije zaustavljeno, ali je ublaženo i, kao što ste i sami primijetili, ima povrataka. Biću iskren: lokalna uprava sama ne može riješiti ovaj problem. Mi, u okviru mogućnosti, olakšavamo život građana: stvaramo uslove za male i srednje biznise, podržavamo mlade poljoprivrednike, pomažemo školovanje i studiranje djece iz porodica koje nijesu u zavidnoj finansijskoj situaciji.
Projekti infrastrukture, kao i pomoć u rješavanju stambenih uslova za više od 50 domaćinstava, uz podršku dijaspore, a posebno gospodina Izeta Rastodera iz Slovenije, konkretni su primjeri.
Moramo uvažiti i to da nemamo izdašna prirodna bogatstva kao neke druge sredine, pa smo manje zanimljivi investitorima. Ipak, pratimo situaciju i činimo sve da proces odlaska ublažimo. Ohrabruje činjenica da gospodin Adis Ramdedović izgradnjom nove fabrike otvara novu stranicu u našoj opštini. Imamo i desetak mladih, ambicioznih ljudi koji svojim porodičnim biznisima ruše stereotipe da Petnjica nije mjesto za život.
Dakle, postoji nukleus i novo sjeme koje će dati plodove. Treba vjerovati i snažiti takve inicijative. Istovremeno, ne propuštamo priliku da ministarstvima i Vladi ukažemo da je potreban mnogo snažniji pristup ovom problemu na nivou cijelog sjevera, a samim tim i Petnjice.
— Već duže postoji ideja o izgradnji Bihorske kuće pisaca. Kako gledate na inicijativu i ima li institucionalnu podršku?
– Lokalna uprava ima senzibilitet za književne stvaraoce, kulturne programe i ono što je prava umjetnost, tradicija i nasljeđe. Da bi se kultura dodatno afirmisala, potrebni su uslovi. Što se tiče Bihorske kuće pisaca, više sam nego saglasan: lično to podržavam i vjerujem da će sazreti vrijeme da se udari kamen temeljac.
Naravno, trebaju i muzej, sportska hala, samostalni vrtić, Dom zdravlja… Za sve to treba novac, kadar i prostor. Nadam se da ćemo, kada završimo kapitalne projekte u saobraćajnoj infrastrukturi, moći snažnije da se posvetimo i ovome.
— U javnosti se povremeno pojavljuju tvrdnje da opština favorizuje određene firme. Kako odgovarate?
– Kada vlast obavljate odgovorno i objektivno, takve tvrdnje uglavnom nemaju utemeljenje. Svjestan sam da vlast može „pokvariti ljude“ i da ponekad tvrdnje mogu biti i objektivne, ali u našem slučaju procedure su jasne.
Javne nabavke su zakonski transparentne: objavljuju se elektronski i dostupne su svim zainteresovanim subjektima. Mene više opterećuje nizak nivo zainteresovanih firmi da budu konkurentne i ispune uslove. Na primjer, za sanaciju gradskog vodovoda tender je raspisivan dva puta i niko se nije javio.
Građevinske firme se suočavaju s nedostatkom radne snage, poskupljenjem materijala i radova. Sličan problem imaju gotovo sve opštine na sjeveru: nedostatak kvalitetnih izvođača. Ako postoji percepcija favorizovanja, smatram da je neobjektivna. Ne možete nekoga favorizovati na javnom nadmetanju, jer konkurencija i pravni mehanizmi postoje: svako ko osjeti diskriminaciju ima pravo žalbe.
Naš stav je da, kad god je moguće i kad procedure dozvoljavaju, treba angažovati izvođače iz naše opštine – ne na štetu drugih, već radi jačanja domaće radne snage. U kriznim situacijama, naše firme i vlasnici mehanizacije reaguju prvi, na prvi poziv.
— Nakon završetka puta Bioča–Gusare, koje nove projekte građani mogu očekivati?
– Dinamika radova na putu Bioča–Gusare odvija se planirano. Već sada se na terenu prepoznaju elementi buduće saobraćajnice sa dvije kolovozne trake širinom preko šest metara. Projekat je urađen po eurokodu, dakle po najsavremenijim standardima. Ovaj put je davnašnja ideja mještana, stara gotovo pola vijeka.
Zajedno smo stvarali uslove da dođe do realizacije: kroz rad Režijskog odbora, koji je vodio gospodin Nadžip Kočan, podršku lokalnog stanovništva, dijaspore, uz skromnu pomoć nekadašnje opštine Berane i opštine Bijelo Polje, urađen je drugi proboj i saobraćaj je funkcionisao koliko-toliko. Bilo je i povremenih ulaganja Ministarstva saobraćaja, odnosno Direkcije za saobraćaj.
Posebno sam ponosan što je lokalna uprava inicirala i obezbijedila sredstva za izradu tehničke dokumentacije, i što smo projekat kandidovali za kapitalni budžet Vlade Crne Gore. Dugo nije bilo razumijevanja, ali došlo je vrijeme i za to. Boravak premijera Spajića u Petnjici, prilikom polaganja kamena temeljca za fabriku u Lješnici, iskoristili smo da mu predočimo da imamo spreman projekat i da je ovaj put naša nova razvojna šansa.
Radovao sam se kada sam dobio vijest da dolaze građevinske mašine i da radovi počinju. Bez obzira na pokušaje da se zasluge pripišu pojedincima, istina je jasna: put je rezultat zajedničkog napora građana, dijaspore i lokalne uprave. To je naša nova žila kucavica.
Jedan od najznačajnijih projekata u oblasti „zelenih“ investicija je „Regulacija korita rijeke Popče sa kanalizacionom mrežom za otpadne vode“, vrijedan 8,7 miliona eura. Dobio je zeleno svjetlo za finansiranje iz kapitalnog budžeta Vlade, što najbolje demantuje narativ da opština nema projekte. Očekujemo da Ministarstvo javnih radova raspiše tender, a opština je već obezbijedila preko 170.000 eura za eksproprijaciju. Realizacijom projekta biće priveden namjeni biljni prečišćivač otpadnih voda izgrađen ranije u Gusarama.
U ovoj godini očekujem izbor izvođača za rekonstrukciju vodovoda koji napaja centar Petnjice (500.000 eura). Nastavljamo poboljšanje ulične rasvjete, izgradnju šetališta iznad zgrade opštine, rekonstrukciju ulice od džamije do vunovlačare (ukoliko se riješe imovinski odnosi). Nastavićemo modernizaciju lokalnih puteva i izgradnju novih vodovoda.
Bićemo posvećeni i izradi projekata za sportsku infrastrukturu, gradski trg i muzej. Do sada nijesmo dobili podršku Ministarstva kulture za rekonstrukciju Kule Kršića, ali ne odustajemo: obratićemo se i međunarodnim institucijama koje djeluju u Crnoj Gori. Riješili smo prilazni put ka tom objektu.
Radićemo i na unapređenju servisa za građane, posebno u ruralnim područjima – kada je riječ o javnom prevozu, stambenim uslovima i drugim životnim pitanjima.
Na kraju, svim Vašim čitaocima i Vama lično želim uspješnu i berićetnu godinu u koju smo zakoračili.
Mandat predsjedniku Opštine Petnjica Samiru Agoviću ističe 2. februara 2026. godine, a istog dana biće održana sjednica Skupštine opštine na kojoj će odbornici odlučiti da li će Agović nastaviti da vodi opštinu do 2027. Sjednicu je zakazao predsjednik SO Petnjica Mehmed Adrović za ponedjeljak, 2. februar, u 14 časova, a na dnevnom redu je jedna tačka, izbor predsjednika Opštine.
Prema materijalu pripremljenom za sjednicu, za predsjednika Opštine predložen je upravo Samir Agović.
Matematika u lokalnom parlamentu
Skupština opštine Petnjica ima 31 odbornika, što znači da je za izbor predsjednika Opštine potrebna većina od ukupnog broja, odnosno najmanje 16 glasova. U ranijoj analizi naš portal je podsjetio i na raspored snaga u SO nakon izbora 2021. i konstituisanja 2022: DPS 16, BS 6, SPP 2, SD 2, SDP 1, Demokrate 2 i SNP 1.
Upravo ta brojka (16) određuje i politički teren pred sjednicu. DPS, ako nastupi jedinstveno i svi odbornici budu prisutni i disciplinovani, može sam obezbijediti reizbor. Međutim, ako makar jedan glas izostane (odsustvo ili uzdržanost), računica se komplikuje i ulazi se u zonu političkih pregovora i “prelivanja” podrške.
Opozicija: Ideja zajedničkog kandidata, ali bez formalnog dogovora
U susret sjednici, otvara se i pitanje da li opozicija može nastupiti jedinstveno.
Almir Muratović
Predsjednik opštinskog odbora Stranke pravde i pomirenja (SPP) Almir Muratović najavljuje inicijativu da opozicione partije pokušaju doći do zajedničkog kandidata:
“Zalažemo se za suštinske promjene u Petnjici, zato ćemo pozvati ostale opozicione partije da isturimo zajedničkog kandidata”, rekao je Muratović.
Ervin Duraković
Sličan signal stiže i iz Bošnjačke stranke (BS). Ervin Duraković (OO BS Petnjica) kaže da OO BS podržava inicijativu SPP-a, uz obrazloženje da aktuelni predsjednik Opštine “nije uradio dovoljno po pitanju razvoja” i “sprečavanja iseljavanja”, te poručuje da su spremni podržati i kandidata iz drugih opozicionih partija “u interesu lokalne zajednice”.
Isad Muratović
S druge strane, iz Demokrata poručuju da su za inicijativu saznali iz medija. Isad Muratović, potpredsjednik OO Demokrata Petnjica, navodi da je bilo neformalnih razgovora, ali da do sada nisu dobili zvaničan predlog sa imenima kandidata, te da će se izjasniti kada inicijativa formalno stigne.
Isljam Ćeman iz OO SD Petnjica navodi da “nemaju zvaničnog stava” jer, kako kaže, nije bilo ni zvanične inicijative prema njima.
SDP: Ustaljenost koja ne vodi promjenama
Eldar Adrović
Predsjednik OOSDP Petnjica Eldar Adrović poručuje da se, nakon izmjena i dopuna Zakona o izboru odbornika i poslanika, dobilo “produženje i verifikovanje lokalne većine”, a da je sada “na redu formalno izjašnjavanje o trenutnom predsjedniku opštine. Adrović ocjenjuje da aktuelni momenat za SDP “ne predstavlja ništa novo”, te da Petnjici treba “suštinska promjena” i jasnije razgraničenje između vlasti i opozicije, jer, kako navodi, “igra neraspoznavanja” najviše šteti građanima. On poziva da se “politika vrati politici, a Bihor Bihorcima”, uz poruku da ove momente vidi kao “vrlo ozbiljne”.
Može li opozicija do 16 glasova?
Čak i kada bi se sve opozicione partije dogovorile oko jednog kandidata, ostaje hladna činjenica skupštinske matematike. Na osnovu raspodjele mandata koju je ranije objavio naš portal, zbir opozicionih glasova (BS 6 + SPP 3 + SD 2 + SDP 1 + Demokrate 2 + SNP 1) daje 15 glasova. To znači da je, za pobjedu opozicionog kandidata, potreban najmanje jedan glas “preko” – bilo kroz pridobijanje nekog odbornika DPS-a ili kroz drugačiji preokret u sali.
Zato se priča o zajedničkom kandidatu ne svodi samo na političku volju, već i na odgovor na pitanje, da li u Petnjici postoji prostor da se probije “zid” od 16 glasova, ili će sve ostati na simboličnom pokušaju objedinjavanja opozicije.
Šta se može desiti 2. februara?
Realno su tri scenarija.
Reizbor Samira Agovića, ukoliko DPS obezbijedi punu podršku svojih 16 odbornika.
Tijesno glasanje uz “rezervnu podršku”, ako dođe do pukotina u većini, pa presudi jedan glas izvan DPS-a. Ovakve mogućnosti naš portal je već pominjao u kontekstu ranijih glasanja i “kanala saradnje” u ključnim odlukama.
Pokušaj opozicionog preokreta, uz zajedničkog kandidata, ali samo ako se obezbijedi i “šesnaesti glas”.
Sjednica 2. februara nije samo izbor jedne funkcije. Ona je test političke zrelosti u Petnjici. Da li će dominirati partijska disciplina i kontinuitet, ili će opozicija prvi put pokazati kapacitet za zajednički nastup i artikulaciju alternative.
U pozadini su i teme koje građani najčešće otvaraju. Razvoj, radna mjesta, investicije, infrastruktura i posebno iseljavanje. Upravo zato najave o “suštinskim promjenama”, pozivi na političku kulturu i poruke da “Bihor treba da se podigne” nijesu samo političke fraze, već očekivanja koja će, nakon glasanja, tražiti i konkretne rezultate.
Sjednica je zakazana za ponedjeljak, 2. februar 2026. u 14:00, a tada će biti jasnije da li Petnjica ulazi u novi politički ciklus kontinuiteta ili otvara prostor za drugačiju većinu i drugačiju odgovornost.
U klisuri na rijeci Radmančici, nije se desila sitna intervencija, nego zahvat koji mijenja vodotok. Dio rijeke je sproveden u cijevi, preko toga je nasut materijal i formirana saobraćajnica/most. To nije samo pitanje estetike ili ko se s kim svađa po komentarima, nego pitanje zakonitosti, bezbjednosti i odnosa prema javnom dobru. Rijeka nije privatni kanal, a klisura nije improvizovani građevinski plac.
Da bi javnost dobila činjenično stanje, portal Radio Petnjica podnio je zahtjev za slobodan pristup informacijama Opštini Petnjica. Odgovor koje smo dobili su školski primjer kako administracija pokušava da bude i zatvorena i pričljiva u isto vrijeme. Formalno sun as odbili, a u obrazloženju praktično priznaju da niko ništa nije odobrio i da Opština nema nijedan papir u vezi sa devastacijom jednog od najvećih dragulja prirode u opštini.
Opštinskim rješenjem se navodi da se zahtjev odbija “zbog toga što pristup informaciji zahtijeva ili podrazumijeva sačinjavanje nove informacije”.
To je ona formulacija kojom se često pokušava zaobići suština, kao da smo tražili da neko piše esej, a ne dokumenta i podatke koji moraju postojati kad se dira vodotok. I još apsurdnije, u istom rješenju stoji i da će se “pristup informacijama ostvariti slanjem kopije traženih informacija elektronskim putem”.
Dakle, istovremeno, odbija se, ali se “šalju kopije”. Koje kopije? Čega? Zato je presudno ono što Opština piše u obrazloženju, jer tu se razotkriva stvarno stanje.
Šta smo tačno pitali Opštinu Petnjica
U zahtjevu nijesmo tražili nikakve “nove informacije”, već vrlo konkretne, provjerljive podatke i dokumentaciju. Pitali smo Opštinu:
ko je investitor radova (naziv/ime, adresa/sjedište, odgovorno lice);
na kojim katastarskim parcelama su izvedeni radovi, u kojoj KO, i ko je vlasnik tih parcela;
kopije svih akata koje je Opština izdala u vezi radova (UTU, saglasnosti/opštinske dozvole, rješenja/zaključci, ugovori ili drugi akti kojima se omogućava izvođenje);
da li postoji vodna saglasnost/vodna dozvola ili bilo koji akt nadležnog organa kojim se odobravaju radovi u koritu/priobalju, uključujući preusmjeravanje toka u cijevi;
kopiju glavnog projekta/projektne dokumentacije (hidrotehnički dio, proračun kapaciteta propusta, statički proračun, situacija/trasiranje), ko je projektant i da li je bilo revizije;
ko je izvođač radova i postoji li ugovor/narudžbenica/odluka o angažovanju (ako je Opština ugovorna strana ili posjeduje dokumenta);
ko je stručni nadzor, broj i datum rješenja/ugovora i kopija akta o imenovanju nadzora;
da li je sproveden postupak procjene uticaja na životnu sredinu ili rađen bilo kakav elaborat/mišljenje iz oblasti zaštite životne sredine i prirode (ili na osnovu čega je zaključeno da to nije potrebno);
da li su postupale nadležne inspekcije (građevinska, ekološka, vodna, komunalna): datumi izlazaka, zapisnici, utvrđeno stanje, mjere i rješenja – uz kopije;
da li je Opština tražila/pribavila mišljenje ili saglasnost nadležnih organa zbog mogućeg uticaja na arheološko nalazište Torine (ili područje potencijalnog kulturnog dobra);
koja je namjena radova: javna infrastruktura/javni put ili pristup privatnom posjedu/projektu, i na osnovu kog akta je utvrđen javni interes;
ko snosi odgovornost i na osnovu kog dokumenta se garantuje kapacitet cijevnih propusta za visoke vode, te postoji li plan za slučaj začepljenja/izliva;
postoji li plan/nalog za sanaciju ili revitalizaciju prostora i ko bi snosio troškove eventualne sanacije.
To su pitanja koja bi u normalnom sistemu bila rutinska, jer podrazumijevaju dokumenta bez kojih se ovakvi zahvati ne rade.
Šta Opština zapravo kaže u obrazloženju
I onda dolazimo do srži. U obrazloženju Opština navodi da nijesu izdati urbanističko-tehnički uslovi, saglasnosti, odobrenja za građenje niti bilo kakvi drugi akti iz nadležnosti njihovog odjeljenja.
Zatim dodaju da ne postoji dostavljen niti evidentiran glavni projekat, idejno rješenje, tehnička ili druga projektna dokumentacija, te da ne raspolažu podacima o izvođaču radova, stručnom nadzoru, niti o eventualnim saglasnostima drugih organa.
To nije sitnica, već institucionalno priznanje da se na terenu desio ozbiljan zahvat, a da Opština, po sopstvenom navodu, nema nijedan papir koji bi to pokrio.
Drugim riječima, ako su cijevi u koritu, nasip preko rijeke i betonska ploča “nečija stvar”, onda je pitanje čija? Ko je investitor? Ko je projektovao? Ko je nadzirao? Ko garantuje bezbjednost i kapacitet propusta? Ako dođe do začepljenja, izlivanja ili štete nizvodno, ko odgovara? I kako je moguće da se u maloj opštini ovakvi radovi izvedu, a da “nadležni” nemaju ništa evidentirano?
Država “nije nadležna”, inspekcije “nijesu znale”, a rijeka trpi
U odgovorima državnih instance vidi se i klasično prebacivanje odgovornosti. Uprava za vode ukazuje da Radmančica nije vodotok od državnog značaja i upućuje na lokalni nivo.
Ekološka inspekcija navodi da do dana pitanja nije bila upoznata sa radovima, da nijesu izdavali akte i da u odnosu na konkretan slučaj “nema nadležnosti” po osnovu zakona o procjeni uticaja i zaštiti prirode, pa opet upućuje na vodnu inspekciju (državnu ili lokalnu – zavisno od statusa vodotoka).
Rezultat? Krug birokratskog ping-ponga, jedni “nijesu nadležni”, drugi “nemaju dokumentaciju”, treći “nijesu znali”. A na terenu korito već izmijenjeno.
Najopasniji dio priče: “Narod ima koristi”
Nakon objava i pitanja, pojavio se dio komentara građana koji pokušava da zatvori temu rečenicama tipa, “ne pokreći ovo, narod ima koristi” i “sigurno si plaćen od nekoga”. To nije samo nepristojno. To je opasna logika koja nam normalizuje bezakonje. Ispada da je u redu pregaziti propise, potcijeniti rizike i narušiti životnu sredinu, samo ako dio ljudi trenutno ima korist.
Ali korist stečena nelegalnim zahvatom nije razvoj, nego presedan. Danas “narod ima koristi” jer je nekome olakšan prolaz. Sjuta će “narod imati štetu” kad se cijev začepi, kad voda krene preko nasipa, kad se podlokaju obale, kad bujica ponese materijal, ili kad se ispostavi da je neko privatno riješio svoj interes pod plaštom opšte koristi, bez projekta, bez kontrole i bez odgovornosti.
Ako je nešto zaista javni interes, onda se to dokazuje i radi kroz procedure. Projekat, saglasnosti, nadzor, javnost postupka, zaštita prirode i bezbjednost ljudi. Sve drugo je improvizacija koja se jednog dana vraća kao problem, a tada više neće biti važno ko je “plaćen”, nego ko je kriv.
Ovo nije napad na “dobro”, nego odbrana pravila bez kojih nema dobra
Suština ove priče nije da se bilo kome zabrani da živi lakše, da priđe imanju ili da se uredi infrastruktura. Suština je da se to ne radi tako što se rijeka stavi u cijevi “na riječ”, bez dozvole i bez projekta, pa da se onda javnost ućutkuje pričom o “većem dobru”.
Ključni dokument je rješenje Opštine Petnjica. Oni formalno odbijaju zahtjev, ali u obrazloženju priznaju da nijesu izdali UTU, saglasnosti, odobrenja za građenje, da nema glavnog projekta, nema dokumentacije, nema podataka o izvođaču i nadzoru.
Zato je minimum koji javnost ima pravo da traži – da se utvrdi ko je radove izveo, na osnovu čega, ko je odgovoran, i šta će se uraditi da se zaštiti i rijeka i ljudi, umjesto da se cijela stvar gurne pod tepih uz komentar “pusti, narod ima koristi”.
SAMIR RASTODER
This story was produced with the financial support of the European Union under the SMS Facility – Small Media Support in Western Balkans project, implemented by Center for Democratic Transition (CDT). The content is the sole responsibility of the author, and does not necessarily reflect the views, opinions, or values of the European Union or Center for Democratic Transition (CDT).
Ova priča je nastala uz finansijsku podršku Evropske unije u okviru projekta SMS Facility – Small Media Support in Western Balkans, koji sprovodi Centar za demokratsku tranziciju (CDT). Sadržaj je isključiva odgovornost autora i ne odražava nužno stavove, mišljenja ili vrijednosti Evropske unije ili Centra za demokratsku tranziciju (CDT).
Radovi na izgradnji magistralnog puta Petnjica-Bioča teku planiranim tokom, kako stvari stoje, građani Petnjice će u 2027. godini dobiti još jedan magistralni put, koji ce biti od velikog značaja za sve mještane.
Rekonstrukcija puta Petnjica – Bioča
Ovo će biti nova šansa za razvoj ovog kraja. Realizacija ovog projekta dio je šire strategije Vlade Crne Gore i Opštine Petnjica, koja kroz ulaganja radi na unapređenju putne infrastruktre širom naše opštine u cilju bolje povezanosti i ravnomjernog razvoja.
Put Petnjica – Bioča
Planira se da radovi na rekonstrukciji puta budu gotovi do proljeća naredne godine.
Predsjednik Skupštine opštine Petnjica, Mehmed Adrović, sazvao je 22. redovnu sjednicu lokalnog parlamenta za ponedjeljak, 2. februar 2026. godine, u zgradi Opštine Petnjica (sala Skupštine opštine), sa početkom u 14 časova.
Na predloženom dnevnom redu je jedna tačka – Prijedlog odluke o izboru predsjednika Opštine Petnjica. Prema predlogu odluke pripremljenom za sjednicu, za predsjednika Opštine predložen je Samir Agović, nastavnik engleskog jezika iz Petnjice, dok je predviđeno da mandat traje četiri godine.
U pozivu je navedeno da je prisustvo odbornika obavezno, a eventualno odsustvo potrebno je najaviti Sekretaru Skupštine opštine.
Sjednica lokalnog parlamenta u Petnjici, na kojoj će se raspravljati o izboru predsjednika Opštine, biće održana narednih dana.
To je u izjavi za “Dan” potvrdio i predsjednik Skupštine opštine Petnjica Mehmed Meša Adrović koji, kao kadar Demokratske partije socijalista (DPS), tvrdi da će se predstavnik njegove partije ponovo naći na čelu Opštine.
– Sjednica će svakako biti ubrzo zakazana, jer se bliži istek mandata aktuelnom predsjedniku Opštine Samiru Agoviću. Na toj sjednici će najvjerovatnije DPS nastupiti jedinstveno i dati ponovo podršku Agoviću da vodi opštinu do održavanja lokalnih izbora koji su zakazani za polovinu jula 2027. godine – kazao je Adrović.
A da li će zaista svi odbornici DPS-a biti saglasni o produžetku mandata Samiru Agoviću, prema tvrdnjama predsjednika Opštinskog odbora stranke Rešada Muratovića, znaće se nakon partijskog sastanka koji će se, kako je najavljeno, održati danas.
– Na organima partije donijećemo odluku po pitanju izbora predsjednika Opštine. Zauzećemo stav i mislim da ćemo u tome biti jedinstveni, iako se nekad desi da i unutar naše partije neko ima različito mišljenje – kazao je Muratović.
Mandat predsjednika Opštine Petnjica Samira Agovića ističe 2. februara. On se na toj poziciji nalazi od 2014. godine, a posljednji mandat, u trajanju od četiri godine, verifikovan mu je 2. februara 2022. godine. Tada su za njegov izbor glasali odbornici DPS-a dok mu predstavnici drugih stranaka, koji participiraju u lokalnom parlamentu, nijesu dali podršku. Petnjički parlament broji 31 odbornika, od čega je na prošlim lokalnim izborima DPS osvojio 16 mandata i tako, uz apsolutnu većinu, stekao uslove da formira lokalnu vlast. U opoziciji se našlo šest odbornika Bošnjačke stranke, tri Stranke pravde i pomirenja, po dva Socijaldemokrata i Demokratske Crne Gore i po jedan odbornik SDP-a i SNP-a.
Iz Bošnjačke stranke ističu da oni neće imati svog kandidata za finkciju predsjednika Opštine, uz tvrdnje da će se Agović ponovo naći na ovoj poziciji.
– Nećemo imati svog kandidata za predsjednika Opštine, jer kako trenutno stvari stoje ne postoji iskrena namjera kod većine odbornika da se parira Agoviću, kao kadru DPS-a za ponovni izbor. Sigurno da ima nekih određenih neslaganja unutar parlamentarne većine koju u Petnjici čini DPS, ali i ako neko od odbornika ove partije ne podrži Agovićev izbor, onda će im u pomoć priskočiti neko od njihovih satelita iz opozicije. To znači da u datim okolnostima ne postoji politička volja da se napravi većina za izbor nekog drugog kandidata za predsjednika Opštine Petnjica – kazao je u izjavi za “Dan” Ervin Duraković, predsjednik Opštinskog odbora Bošnjačke stranke.
Sa druge strane, predsjednik petnjičkog odbora Stranke pravde i pomirenja Almir Muratović ističe da će iz njegove partije pozvati sve ostale opozicione kolege da dođu do zajedničkog kandidata za novog predsjednika Opštine Petnjica.
– Zalažemo se za suštinske promjene u Petnjici, zato ćemo pozvati ostale opozicione partije da isturimo zajedničkog kandidata za predsjednika Opštine. Da li će do toga doći, zavisi od ostalog dijela opozicije – naglasio je Muratović.
Demokrate odluku donose na organima partije
Petnjičke Demokrate ističu da imaju negativan odnos kada je produžetak Agovićevog mandata u pitanju, ali da će konačnu odluku donijeti na organima partije.
– Demokratska Crna Gora će na lokalnom nivou sprovesti unutarpartijske konsultacije kada je u pitanju naš odnos prema produženju mandata sadašnjem predsjedniku Opštine Petnjica, gospodinu Samiru Agoviću. Dosadašnji rad gospodina Agovića je daleko od očekivanja građana Petnjice. Brojni lokalni problemi koji tište Petnjičane gomilaju se iz dana u dan, a rješenja nema ni na vidiku, što zaslužuje negativnu ocjenu kada je u pitanju rad prvog čovjeka opštine. Ako se ovakav trend nastavi, Petnjica će i dalje ostati na začelju kada je u pitanju indeks razvijenosti opština u Crnoj Gori – kazali su iz petnjičkog odbora Demokrata.
Jasmin Šabotić je u subotu po šesti put uzastopno izabran na listu FIFA sudija, čime je još jednom potvrđen njegov status jednog od najuglednijih fudbalskih arbitara koje Luksemburg ima na međunarodnoj sceni.
Ovaj kontinuitet izbora predstavlja snažno priznanje dugogodišnjem radu, profesionalizmu i besprijekornim ocjenama koje Šabotić ostvaruje na domaćim i međunarodnim utakmicama. Biti šest godina zaredom dio FIFA sudijske elite znači zadržati visoke fizičke, tehničke i psihološke standarde, ali i konstantno uživati povjerenje najviših fudbalskih institucija.
Kao predstavnik Luksemburga na međunarodnoj fudbalskoj sceni, Jasmin Šabotić redovno učestvuje u mečevima visokog ranga, gdje svojim autoritetom i dosljednim poštovanjem pravila potvrđuje da dolazi iz sistema koji ozbiljno ulaže u kvalitet sudijskog kadra. Njegovo ime danas je prepoznatljivo i van granica zemlje u kojoj je izgradio karijeru.
Posebnu vrijednost ovom uspjehu daje činjenica da Šabotić ostaje snažno vezan za svoje porijeklo, predstavljajući primjer kako se u dijaspori mogu sačuvati korijeni, a istovremeno graditi međunarodno priznatu karijeru. Njegov put često se navodi kao inspiracija mlađim generacijama, kako u Luksemburgu, tako i među mladima porijeklom iz regiona koji teže profesionalnom sportu.
Šesti uzastopni izbor na FIFA listu potvrđuje da se iza ovog uspjeha ne krije slučajnost, već dugoročna posvećenost, disciplina i beskompromisan odnos prema profesiji. Za Jasmina Šabotića, ali i za zajednicu koju predstavlja, ovo je još jedna potvrda da se vrhunski rezultati mogu ostvariti i daleko od matične zemlje – uz znanje, rad i istrajnost.
Rad na novom pozorišnom projektu “Uspješno liječenje” zvanično je počeo 26. januara, a predstava se priprema u režiji Reha Ramčilovića. Projekat je finansijski podržan od Fonda za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava Crne Gore, što je, kako poručuju iz “Divana”, važan vjetar u leđa daljem razvoju kulture i amaterskog teatra u Bihoru.
U pozorištu “Divan” navode da su nakon početnih priprema ušli u fazu intenzivnijeg rada na tekstu, podjeli uloga i scenskim rješenjima, a paralelno se privode kraju i prateći segmenti koji predstavi daju završni pečat. Tako je, kako ističu, komponovanje prikladne muzike već u samom finišu, što bi trebalo da doprinese atmosferi i dramaturškom ritmu predstave.
Pozorišno društvo “Divan” iza sebe već ima godine kontinuiteta i prepoznatljiv rad sa mladim glumcima. Prema ranijim objavama Radija Petnjica, društvo je osnovano 2015. godine, a tokom godina se predstavljalo publici širom Crne Gore i u dijaspori, uz zapažene nastupe i gostovanja. Posebno mjesto u njihovom repertoaru imala je predstava “Hasanaginica”, o kojoj je Radio Petnjica više puta izvještavao, uključujući i premijerno izvođenje u Petnjici, kao i gostovanja van zemlje.
Iz “Divana” poručuju da podrška Fonda predstavlja potvrdu da ono što rade ima širi društveni značaj, ali i obavezu da projekat izvedu profesionalno i u dogovorenim rokovima.
Publika u Petnjici i šire, sudeći po dosadašnjim reakcijama na njihove projekte, s nestrpljenjem će čekati nove termine i informacije o premijeri “Uspješnog liječenja”, a iz ansambla najavljuju da će o narednim koracima i planovima blagovremeno obavještavati javnost
