Petnjica je opština, ali po jednom od najosnovnijih komunalnih pitanja i dalje funkcioniše kao improvizovano naselje bez sistema. Administrativni centar opštine nema funkcionalnu javnu kanalizacionu mrežu, nema postrojenje koje prečišćava otpadne vode, nema instituciju koja tom mrežom upravlja, jer mreža, suštinski, nije ni završena.
Ono što postoji jesu septičke jame, improvizovani ispusti, cijevi koje završavaju u zemlji, potocima ili rijekama i problem koji se godinama gura pod tepih. Ili, preciznije, pod šljunak, beton i travu, dok se iznad njega povremeno pojavi ono što Petnjica više ne može sakriti, fekalne vode na ulici, smrad u centru i rijeke koje primaju ono što bi moralo završiti u kanalizacionom sistemu i postrojenju za prečišćavanje.
O ovom problemu Radio Petnjica je pisao više puta. U januaru ove godine objavili smo tekst o novom izlivanju kanalizacije u centru Petnjice, gdje su prolaznici, kako je tada opisano, dočekani „izlivenom kanalizacijom, lokvama otpadnih voda i smradom“ u samom centru opštine. Tada smo podsjetili da se isti ili sličan problem vraća godinama, još od 2017, preko 2022. i 2025, do danas.
I zato ovo više nije incident. Ovo je sistem.
KANALIZACIJA NA PAPIRU, SEPTIČKE JAME U STVARNOSTI
Na pitanja Radija Petnjica odgovorio je samo direktor Komunalnog preduzeća Mithad Cikotić. Iz njegovih odgovora jasno se vidi ono što građani odavno znaju. Petnjica nema završen kanalizacioni sistem, Komunalno preduzeće njime ne upravlja, a svi objekti su, kako je naveo, individualno priključeni na septičke jame.
„Posljednjom rekonstrukcijom ulica u Petnjici izgrađen je i dobar dio kanalizacione mreže, međutim istu je potrebno spojiti sa biljnim prečišćivačem otpadnih voda – kolektorom, koji se nalazi na Gusarama“, naveo je Cikotić.
Dodao je da je projekat koji obuhvata obaloutvrdu i kanalizaciju do Gusara „jako skup“, da iznosi više miliona eura i da je kandidovan Vladi Crne Gore za finansiranje.
„Do tada svi objekti u Petnjici su prikačeni individualno na septičkim jamama“, odgovorio je direktor Komunalnog preduzeća.
To je rečenica koja najbolje opisuje stanje. Ne politička ocjena, ne opoziciona kritika, ne novinarsko pretjerivanje, već zvaničan odgovor. Centar opštine nema funkcionalnu kanalizaciju, već se oslanja na septičke jame.
A kada septičke jame prelivaju, kada nijesu tehnički ispravne, kada su improvizovane ili kada ih uopšte nema, onda otpadne vode ne nestaju. One završavaju u zemlji, na ulici, u potocima, u rijeci Popči, dalje prema Lješnici i nizvodno.
KOMUNALNO NEMA NADLEŽNOST, OPŠTINA NE ODGOVARA
Komunalno preduzeće, prema odgovoru direktora, nije formalno dobilo kanalizacionu infrastrukturu na upravljanje, jer kompletna mreža nije izgrađena.
„S obzirom na to da nije izgrađena kompletna kanalizaciona mreža, nismo mogli dobiti infrastrukturu na upravljanje i održavanje“, naveo je Cikotić.
To znači da Petnjica danas ima problem koji je istovremeno komunalni, sanitarni, ekološki i institucionalni. Nema sistema, nema upravljača sistema, nema evidencije gdje sve završavaju otpadne vode, nema javno dostupnih analiza kvaliteta voda u donjem toku rijeka, a nema ni odgovora onih koji bi građanima morali da objasne šta se čekalo sve ove godine.
Na pitanje da li Komunalno ima evidenciju gdje završavaju otpadne vode iz domaćinstava, ugostiteljskih objekata, javnih ustanova i poslovnih prostora, direktor Komunalnog je odgovorio da to preduzeće ne vodi takvu evidenciju jer kanalizacionom mrežom ne upravlja.
Drugim riječima, Petnjica ima otpadne vode, ima septičke jame, ima ispuste i ima rijeke. Ali nema sistem koji to kontroliše.
Pitanja su poslata i predsjedniku Opštine Samiru Agoviću. Pitali smo ga kako objašnjava da administrativni centar opštine nema osnovnu komunalnu infrastrukturu, da li se fekalne vode slivaju u Popču, koliko je novca do sada uloženo, zašto biljni prečišćivač u Gusarama godinama nije završen i kada građani mogu očekivati konkretan rok, a ne novo obećanje.
Odgovora nije bilo. To nije prvi put. Predsjednik Opštine Samir Agović uporno ignoriše pitanja koja šalje Radio Petnjica.
BILJNI PREČIŠĆIVAČ U GUSARAMA: RJEŠENJE KOJE JE OSTALO U KOROVU
Posebna priča je biljni prečišćivač otpadnih voda u Gusarama, na prostoru gdje se spajaju vodotokovi i gdje počinje Lješnica. Taj projekat je godinama predstavljan kao dio rješenja. Danas se na terenu vide iskopani bazeni, folija, cijevi, nasipni materijal i korov koji sve više prekriva ono što je trebalo da bude postrojenje za prečišćavanje.
O tom objektu autorski je pisao prof. dr Fehim Korać, stručnjak za ekološke aspekte i biljne uređaje. Njegova pitanja su jednostavna, ali pogađaju suštinu. Šta je sa kolektorom u Gusarama, zašto se čeka sa korišćenjem, gdje je zapelo, koliko će se još devastirati životna sredina otpadnim vodama duž rijeka i koliko ima nelegalno „ubodenih“ kanalizacionih cijevi direktno u vodotokove.
„Nećemo stići do Evrope ovakvim ponašanjem“, upozorio je Korać.
On navodi da se, prema onome što se može vidjeti, čini da je građevinski dio urađen prema propisima i da je „sve spremno za početak“, makar u građevinskom smislu. Ali odmah otvara ključni problem – ne može se vidjeti da li je sve spojeno u funkcionalnu cjelinu, niti se na osnovu izgleda bazena i odvodnih cijevi može naslutiti da je izvršen probni rad.
„To je dužnost izvođača radova da uradi“, napisao je Korać, dodajući da je vidljivo i propadanje ugrađenog materijala jer „zub vremena čini svoje“.
Dakle, i tamo gdje je trebalo da se napravi dio rješenja, danas imamo novo pitanje, da li je ono što je urađeno već počelo da propada prije nego što je ikada stavljeno u funkciju?
KO JE PLATIO, KO JE NADZIRAO, KO JE ZAUSTAVIO?
Pitanja o biljnom prečišćivaču poslata su i potpredsjedniku Opštine Selvudinu Šabotiću. Pitali smo kada je projekat započet, ko je bio nosilac, koliko je novca obezbijeđeno iz Slovenije, ko je bio izvođač, ko je vršio nadzor, koliko je radova plaćeno i da li je Opština ikada zvanično utvrdila zbog čega je posao stao.
Pitali smo i da li je Opština uradila zapisnik o stanju na lokaciji, da li postoji procjena da li je ono što je urađeno u međuvremenu propalo, da li se projekat nastavlja ili se od njega odustalo, te ko je odgovoran što, dok prečišćivač stoji, otpadne vode završavaju u Popči i dalje prema Lješnici.
Ni na ta pitanja nijesmo dobili odgovor.
Zato javnost i dalje nema osnovne podatke – koliko je tačno novca uloženo, šta je plaćeno, šta je završeno, šta je propalo, ko je nadzirao radove, da li je projekat tehnički upotrebljiv i koliko bi danas koštalo da se dovede u funkciju.
Bez tih odgovora, biljni prečišćivač u Gusarama ostaje simbol petnjičkog komunalnog modela – najavi, započni, ostavi, zaboravi, pa onda ćuti kada neko pita.
RIJEKE KAO NEVIDLJIVA SEPTIČKA JAMA
Najopasniji dio ovog problema je to što se zagađenje često ne vidi. Kada se kanalizacija izlije u centru, kada se pojavi smrad i voda krene preko ulice, tada problem postane vidljiv. Tada građani slikaju, šalju redakciji, komentarišu i pitaju ko je odgovoran.
Ali ono što se svakodnevno sliva u potoke i rijeke mnogo je opasnije upravo zato što se na to naviklo. Cijev se sprovede do najbližeg kanala, potoka ili rijeke. Septička jama se napravi kako se stigne. U mnogim seoskim domaćinstvima tehnički ispravna septička jama više je izuzetak nego pravilo. A kada sve to ode niz vodu, problem kao da je nestao.
Nije nestao. Samo je otišao kod nekoga nizvodno.
Ankete koje je Radio Petnjica ranije objavio pokazale su ono što se na terenu već zna. Veliki broj građana koristi septičke jame, a dio otpadne vode odvodi direktno prema potocima i rijekama. U selima je stanje, prema svemu što se može čuti od mještana, još teže nego u centru. Posebno tamo gdje su kuće blizu vodotoka.
Zato bi ispitivanje kvaliteta vode u donjem toku Popče, Vrbičke rijeke, radmančice, Trpeške rijeke, Lješnice i drugih vodotoka moralo biti prvi ozbiljan korak. Ne zbog novinarskog teksta, nego zbog javnog zdravlja. Ako se pokaže ono na šta građani sumnjaju, onda Petnjica više neće moći da se pravi da problem ne postoji.
BEZ DRŽAVE NE MOŽE, ALI BEZ OPŠTINE NE SMIJE
Direktor Komunalnog preduzeća u odgovoru navodi da je riječ o projektu koji je skup i za mnogo veće opštine, a kamoli za Petnjicu, te da ga je moguće realizovati jedino uz pomoć države. Prema njegovim riječima, projekat je odavno urađen i čeka se da Vlada obezbijedi sredstva.
To je važan dio istine. Mala opština teško može sama finansirati kompletan kanalizacioni sistem, kolektore, obaloutvrde, postrojenje, održavanje i monitoring. Ali to ne može biti izgovor za administrativno ćutanje.
Ako Opština ne može sama da plati, može da objavi dokumentaciju. Može da kaže šta je urađeno. Može da kaže koliko fali. Može da kaže kada je aplicirala prema Vladi. Može da objavi projekat. Može da kaže šta je sa Gusarama. Može da traži EU fondove. Može da napravi javni plan fazne izgradnje. Može da uradi analize vode. Može da evidentira kritične ispuste. Može da uvede red makar tamo gdje se fekalije izlivaju na ulicu.
Ne može sve završiti preko noći. Ali može prestati da ćuti.
EVROPA NE POČINJE NA SVEČANOSTIMA, NEGO U CIJEVIMA KOJE NE CURE U RIJEKE
Petnjica je ove godine dobila Evropsku diplomu Savjeta Evrope. To je lijepo priznanje i može biti važno za međunarodnu vidljivost opštine. Ali evropski standard se ne mjeri samo plaketama, govorima i fotografijama sa svečanosti.
Mjeri se i time da li centar opštine ima kanalizaciju. Da li fekalne vode završavaju u rijeci. Da li postrojenje za prečišćavanje radi ili zarasta u korov. Da li lokalna vlast odgovara na pitanja. Da li građani znaju šta piju, gdje im završava otpad i ko je za to odgovoran.
Evropa u Petnjici neće početi na papiru, nego onog dana kada kanalizacija prestane da izbija na ulicu i da se sliva u Popču.
Do tada, ostaje jednostavna slika: opština bez funkcionalne kanalizacije, prečišćivač koji čeka, rijeke koje trpe i administracija koja na najvažnija pitanja bira ćutanje.
A ćutanje, kada fekalije završavaju u rijekama, nije neutralan stav. To je dio problema.
SAMIR RASTODER
