Stranka pravde i pomirenja (SPP) uputila je poslanicima inicijativu za izmjenu člana 94 Zakona o izboru odbornika i poslanika (ZOIP), uz ocjenu da sadašnji model afirmativne akcije, iako zamišljen kao zaštita manjina, u praksi proizvodi suprotan efekat: učvršćuje monopol jedne partije unutar manjinskih zajednica i guši pluralizam.
U dokumentu dostavljenom poslanicima navodi se da je dosadašnja primjena člana 94 pokazala da afirmativni mehanizam „u teoriji dobronamjeran“, u praksi „štiti etablirane elite od unutar-nacionalne konkurencije“, umjesto da štiti manjinske narode od „otapanja“ u većini.
„ZAKON ŠTITI ELITE, A NE MANJINU“
SPP upozorava da je trenutni sistem, koji se zasniva na primjeni D’Hondtove metode na izolovane manjinske liste, doveo do situacije u kojoj se manjinski glasovi rasipaju, a birači guraju u taktičko glasanje.
Kako navode u inicijativi, posljedice su trostruke:
-
„Glasovi za manje liste propadaju, čime se direktno slabi ukupna snaga manjinskog naroda u Parlamentu“
-
„Birači su prisiljeni na taktičko glasanje za najjaču partiju, ne zbog kvaliteta programa, već iz straha da njihov narod ne ostane bez mandata“
-
„Onemogućena je smjenjivost, jer zakon favorizuje partiju koja već posjeduje resurse i infrastrukturu“
U dokumentu se ovaj efekat opisuje kao zakonski „stakleni plafon“ koji praktično blokira političku konkurenciju unutar manjinskih zajednica.
PREDLOG: „NACIONALNI PODSKUP“ (SUB-POOL)
Kao rješenje, SPP predlaže reformski model koji naziva „Nacionalni podskup“, a suština je da se sve liste koje predstavljaju isti manjinski narod u prvoj fazi tretiraju kao jedinstveni „rezervoar glasova“.
U inicijativi se predlaže izmjena člana 94 tako da se uvede:
-
Zbirna lista zajednice: sve liste jedne manjinske zajednice (npr. bošnjačke) računale bi se najprije zbirno
-
Osiguranje mandata: ukupan broj glasova tih listi određivao bi koliko mandata pripada toj zajednici
-
Interna raspodjela bez praga: mandati bi se unutar zajednice dijelili srazmjerno uspjehu svake liste, bez eliminacionog praga
SPP poručuje da je cilj da afirmativnost ostane, ali da se otkloni diskriminacija „novih ideja“ i manjih lista.
PRIMJER KOJI SPP NAVODI: 70–30 NE SMIJE ZNAČITI 3–0
U dokumentu je dat i ilustrativan primjer kako bi sistem funkcionisao u praksi:
Ako, navodi SPP, manjinska zajednica ostvari tri mandata, a „vodeća“ partija dobije 70% glasova, dok „manja“ lista dobije 30%, mandati bi se dijelili 2:1.
„U sadašnjem sistemu, manja partija bi ostala na nuli, a njen glas bi bio izgubljen ili pripisan većini“, upozoravaju iz SPP-a, navodeći da se time umanjuje ukupna zastupljenost manjinske zajednice.
„Afirmativna akcija mora služiti narodu, a ne partijskim liderima“
SPP u zaključku inicijative naglašava da je smisao afirmativne akcije da štiti glas manjinskog birača, a ne da cementira dominaciju jedne strukture.
„Afirmativna akcija mora služiti narodu, a ne partijskim liderima“, navodi se u dokumentu, uz poziv poslanicima da se o predlogu otvori rasprava u nadležnom odboru i da se kroz dijalog podrži model „Nacionalnog podskupa“.
U inicijativi se poručuje da bi ovakva reforma donijela tri ključna efekta: da „nijedan manjinski glas ne bude rasut“, da se obezbijedi stvarni pluralizam i da manjinski birač dobije jednako pravo kao većinski – pravo da bira između više konkurentnih programa unutar svog političkog korpusa.
