U klisuri na rijeci Radmančici, nije se desila sitna intervencija, nego zahvat koji mijenja vodotok. Dio rijeke je sproveden u cijevi, preko toga je nasut materijal i formirana saobraćajnica/most. To nije samo pitanje estetike ili ko se s kim svađa po komentarima, nego pitanje zakonitosti, bezbjednosti i odnosa prema javnom dobru. Rijeka nije privatni kanal, a klisura nije improvizovani građevinski plac.
Da bi javnost dobila činjenično stanje, portal Radio Petnjica podnio je zahtjev za slobodan pristup informacijama Opštini Petnjica. Odgovor koje smo dobili su školski primjer kako administracija pokušava da bude i zatvorena i pričljiva u isto vrijeme. Formalno sun as odbili, a u obrazloženju praktično priznaju da niko ništa nije odobrio i da Opština nema nijedan papir u vezi sa devastacijom jednog od najvećih dragulja prirode u opštini.
Opštinskim rješenjem se navodi da se zahtjev odbija “zbog toga što pristup informaciji zahtijeva ili podrazumijeva sačinjavanje nove informacije”.
To je ona formulacija kojom se često pokušava zaobići suština, kao da smo tražili da neko piše esej, a ne dokumenta i podatke koji moraju postojati kad se dira vodotok. I još apsurdnije, u istom rješenju stoji i da će se “pristup informacijama ostvariti slanjem kopije traženih informacija elektronskim putem”.
Dakle, istovremeno, odbija se, ali se “šalju kopije”. Koje kopije? Čega? Zato je presudno ono što Opština piše u obrazloženju, jer tu se razotkriva stvarno stanje.
Šta smo tačno pitali Opštinu Petnjica
U zahtjevu nijesmo tražili nikakve “nove informacije”, već vrlo konkretne, provjerljive podatke i dokumentaciju. Pitali smo Opštinu:
- ko je investitor radova (naziv/ime, adresa/sjedište, odgovorno lice);
- na kojim katastarskim parcelama su izvedeni radovi, u kojoj KO, i ko je vlasnik tih parcela;
- kopije svih akata koje je Opština izdala u vezi radova (UTU, saglasnosti/opštinske dozvole, rješenja/zaključci, ugovori ili drugi akti kojima se omogućava izvođenje);
- da li postoji vodna saglasnost/vodna dozvola ili bilo koji akt nadležnog organa kojim se odobravaju radovi u koritu/priobalju, uključujući preusmjeravanje toka u cijevi;
- kopiju glavnog projekta/projektne dokumentacije (hidrotehnički dio, proračun kapaciteta propusta, statički proračun, situacija/trasiranje), ko je projektant i da li je bilo revizije;
- ko je izvođač radova i postoji li ugovor/narudžbenica/odluka o angažovanju (ako je Opština ugovorna strana ili posjeduje dokumenta);
- ko je stručni nadzor, broj i datum rješenja/ugovora i kopija akta o imenovanju nadzora;
- da li je sproveden postupak procjene uticaja na životnu sredinu ili rađen bilo kakav elaborat/mišljenje iz oblasti zaštite životne sredine i prirode (ili na osnovu čega je zaključeno da to nije potrebno);
- da li su postupale nadležne inspekcije (građevinska, ekološka, vodna, komunalna): datumi izlazaka, zapisnici, utvrđeno stanje, mjere i rješenja – uz kopije;
- da li je Opština tražila/pribavila mišljenje ili saglasnost nadležnih organa zbog mogućeg uticaja na arheološko nalazište Torine (ili područje potencijalnog kulturnog dobra);
- koja je namjena radova: javna infrastruktura/javni put ili pristup privatnom posjedu/projektu, i na osnovu kog akta je utvrđen javni interes;
- ko snosi odgovornost i na osnovu kog dokumenta se garantuje kapacitet cijevnih propusta za visoke vode, te postoji li plan za slučaj začepljenja/izliva;
- postoji li plan/nalog za sanaciju ili revitalizaciju prostora i ko bi snosio troškove eventualne sanacije.
To su pitanja koja bi u normalnom sistemu bila rutinska, jer podrazumijevaju dokumenta bez kojih se ovakvi zahvati ne rade.
Šta Opština zapravo kaže u obrazloženju
I onda dolazimo do srži. U obrazloženju Opština navodi da nijesu izdati urbanističko-tehnički uslovi, saglasnosti, odobrenja za građenje niti bilo kakvi drugi akti iz nadležnosti njihovog odjeljenja.
Zatim dodaju da ne postoji dostavljen niti evidentiran glavni projekat, idejno rješenje, tehnička ili druga projektna dokumentacija, te da ne raspolažu podacima o izvođaču radova, stručnom nadzoru, niti o eventualnim saglasnostima drugih organa.
To nije sitnica, već institucionalno priznanje da se na terenu desio ozbiljan zahvat, a da Opština, po sopstvenom navodu, nema nijedan papir koji bi to pokrio.
Drugim riječima, ako su cijevi u koritu, nasip preko rijeke i betonska ploča “nečija stvar”, onda je pitanje čija? Ko je investitor? Ko je projektovao? Ko je nadzirao? Ko garantuje bezbjednost i kapacitet propusta? Ako dođe do začepljenja, izlivanja ili štete nizvodno, ko odgovara? I kako je moguće da se u maloj opštini ovakvi radovi izvedu, a da “nadležni” nemaju ništa evidentirano?
Država “nije nadležna”, inspekcije “nijesu znale”, a rijeka trpi
U odgovorima državnih instance vidi se i klasično prebacivanje odgovornosti. Uprava za vode ukazuje da Radmančica nije vodotok od državnog značaja i upućuje na lokalni nivo.
Ekološka inspekcija navodi da do dana pitanja nije bila upoznata sa radovima, da nijesu izdavali akte i da u odnosu na konkretan slučaj “nema nadležnosti” po osnovu zakona o procjeni uticaja i zaštiti prirode, pa opet upućuje na vodnu inspekciju (državnu ili lokalnu – zavisno od statusa vodotoka).
Rezultat? Krug birokratskog ping-ponga, jedni “nijesu nadležni”, drugi “nemaju dokumentaciju”, treći “nijesu znali”. A na terenu korito već izmijenjeno.
Najopasniji dio priče: “Narod ima koristi”
Nakon objava i pitanja, pojavio se dio komentara građana koji pokušava da zatvori temu rečenicama tipa, “ne pokreći ovo, narod ima koristi” i “sigurno si plaćen od nekoga”. To nije samo nepristojno. To je opasna logika koja nam normalizuje bezakonje. Ispada da je u redu pregaziti propise, potcijeniti rizike i narušiti životnu sredinu, samo ako dio ljudi trenutno ima korist.
Ali korist stečena nelegalnim zahvatom nije razvoj, nego presedan. Danas “narod ima koristi” jer je nekome olakšan prolaz. Sjuta će “narod imati štetu” kad se cijev začepi, kad voda krene preko nasipa, kad se podlokaju obale, kad bujica ponese materijal, ili kad se ispostavi da je neko privatno riješio svoj interes pod plaštom opšte koristi, bez projekta, bez kontrole i bez odgovornosti.
Ako je nešto zaista javni interes, onda se to dokazuje i radi kroz procedure. Projekat, saglasnosti, nadzor, javnost postupka, zaštita prirode i bezbjednost ljudi. Sve drugo je improvizacija koja se jednog dana vraća kao problem, a tada više neće biti važno ko je “plaćen”, nego ko je kriv.
Ovo nije napad na “dobro”, nego odbrana pravila bez kojih nema dobra
Suština ove priče nije da se bilo kome zabrani da živi lakše, da priđe imanju ili da se uredi infrastruktura. Suština je da se to ne radi tako što se rijeka stavi u cijevi “na riječ”, bez dozvole i bez projekta, pa da se onda javnost ućutkuje pričom o “većem dobru”.
Ključni dokument je rješenje Opštine Petnjica. Oni formalno odbijaju zahtjev, ali u obrazloženju priznaju da nijesu izdali UTU, saglasnosti, odobrenja za građenje, da nema glavnog projekta, nema dokumentacije, nema podataka o izvođaču i nadzoru.
Zato je minimum koji javnost ima pravo da traži – da se utvrdi ko je radove izveo, na osnovu čega, ko je odgovoran, i šta će se uraditi da se zaštiti i rijeka i ljudi, umjesto da se cijela stvar gurne pod tepih uz komentar “pusti, narod ima koristi”.
SAMIR RASTODER
This story was produced with the financial support of the European Union under the SMS Facility – Small Media Support in Western Balkans project, implemented by Center for Democratic Transition (CDT). The content is the sole responsibility of the author, and does not necessarily reflect the views, opinions, or values of the European Union or Center for Democratic Transition (CDT).
Ova priča je nastala uz finansijsku podršku Evropske unije u okviru projekta SMS Facility – Small Media Support in Western Balkans, koji sprovodi Centar za demokratsku tranziciju (CDT). Sadržaj je isključiva odgovornost autora i ne odražava nužno stavove, mišljenja ili vrijednosti Evropske unije ili Centra za demokratsku tranziciju (CDT).
